Aleksytymia - przyczyny, objawy, terapia

AleksytymiaEmocje towarzyszą nam od zawsze. Są sposobem, w jaki wyrażamy swoje zdanie o świecie, o tym, co nas spotyka. Dowiadujemy się czegoś o sobie i innych. Jako dzieci nie jesteśmy tego świadomi ale później, w miarę postępowania rozwoju moralnego i emocjonalnego powoli uczymy się emocji: ich nazywania, wyrażania oraz kontrolowania.

Co jednak, gdy tych umiejętności zabraknie, gdy świat emocji jest nam obcy? Mówimy wtedy o aleksytymii, analfabetyzmie lub ubóstwie emocjonalnym.


Analfabetyzm emocjonalny - co to takiego?

Aleksytymia tłumaczona dosłownie z języka łacińskiego oznacza brak słów dla emocji. Jest to określenie trafne, ponieważ pojęcie odnosi się do nieumiejętności rozpoznawania oraz nazywania własnych emocji. Aleksytymik je przeżywa ale nie jest tego świadomy i nie umie określić swojego stanu. Termin ten nie ma długiej historii, po raz pierwszy bowiem użyto go w 1973 roku. Uczynił to Peter Sifneos, ceniony psychiatra, który obserwował objawy aleksytymii u swoich pacjentów i opisał to zaburzenie.

Geneza aleksytymii, czyli dlaczego tego nie czujemy?

Wiele osób zastanawia się: jak to możliwe, że można żyć i jednocześnie nic nie czuć? Nie doświadczać emocji? Z aleksytymią nie do końca tak jest, ponieważ każdy człowiek doświadcza emocji, jednak analfabeci emocjonalni nie zdają sobie sprawy z tego, że to, co czują to właśnie emocje. Nie potrafi ich też kontrolować. Dlaczego tak się dzieje? Przyczyn takiego stanu rzeczy psychologowie upatrują we wczesnym dzieciństwie i za analfabetyzm emocjonalny winią dwie sytuacje. Pierwsza z nich to nadmierna opiekuńczość, zwłaszcza ze strony matki, kiedy to ta ważna dla nas osoba otacza nas aż za dużą, troskliwą opieką. Bywa wtedy zaborcza oraz chroni nas przez doświadczaniem emocji, zwłaszcza negatywnych. Dziecko w takim wypadku nie ma możliwości nabycia zdolności nazywania i kontrolowania swoich stanów emocjonalnych. Kumuluje je ale nie ma pojęcia, jak nimi skutecznie zarządzać. Podobnie jest jednak w przypadku drugiej skrajności: chłodu emocjonalnego rodziców, zwłaszcza matki. Taka ubogość emocji mogła skutecznie zahamować lub zaburzyć proces rozwoju społecznego, moralnego oraz emocjonalnego. U dziecka nie wykształciła się zdolność rozpoznawania i nazywania emocji, stało się ono aleksytymikiem, czyli emocjonalnym analfabetą.

Objawy aleksytymii, czyli jak wygląda życie w świecie bez emocji?

Skoro wiemy już pokrótce czym jest aleksytymia i jaka jest geneza tego zaburzenia, warto dowiedzieć się, jak zachowują się i żyją aleksytymicy. Podstawowe objawy są cztery.

Po pierwsze: brak słów na emocje

Cecha ta tożsama jest z łacińskim tłumaczeniem słowa i oznacza brak zdolności rozpoznawania i nazywania przeżywanych emocji. Ponadto, brak jest kontroli nad nimi, co sprawia, że aleksytymicy mogą przeżyć emocje w sposób bardzo gwałtowny.

Po drugie: bez wyobraźni

Zapewne wielu z nas nie wyobraża sobie życia bez marzeń i wspaniałych, czasem nierealnych planów, które tworzymy w myślach. Aleksytymicy nie marzą, nie planują, nie wybiegają daleko w przyszłość. Żyją chwilą obecną, nie rozpamiętują ale i nie zastanawiają się, co będą robić za rok czy dwa.

Po trzecie: na logikę

Z drugą cechą ściśle wiąże się trzecia: analfabeci emocjonalni nie tylko nie planują ale i myślą bardzo logicznie, racjonalnie. Pamiętajmy, że nie kierują się uczuciami.

Po czwarte:

Kolejna cecha również wiąże się z poprzednią. Skoro aleksytmik nie kieruje się uczuciami, wszystkie swoje stany emocjonalne sprowadza do pobudzenia fizjologicznego. Wszelkie reakcje, czy to pozytywne czy negatywne tłumaczy pobudkami fizjologicznymi, np. "Trzęsą mi się ręce, bo jest mi zimno (a nie, bo jestem zdenerwowany)".

Życie z aleksytymikiem i jak żyje aleksytymik?

Jak wygląda więc życie z osobą, która nie odczuwa emocji? Z pewnością nie należy do najłatwiejszych. Trudność może sprawiać zarówno domyślanie się, co czuje dana osoba i dlaczego zachowuje się tak, a nie inaczej. Mimo iż to zaburzenie znane jest od jakiegoś czasu, nadal w społeczeństwie notuje się zbyt małą wiedzę na jego temat. W związku z tym, nierzadko aleksytymicy traktowani są jako osoby chore, ludzie unikają ich towarzystwa, przypinając im łatkę dziwaków, osób niemiłych, chłodnych, pozbawionych wyobraźni. Nie mniej jednak, posiadają wiele zalet. Są racjonalistami, umieją logicznie i trzeźwo spojrzeć na problem, doskonale radzą sobie z praca zadaniową, np. opracowaniem jakiegoś problemu.

Aleksytymia a depresja i inne zaburzenia

Niestety, aleksytymia nierzadko jest przyczyną kolejnych, poważnych zaburzeń, w tym zaburzeń nastroju, głównie depresji. Działa to na zasadzie, którą dość prosto wyjaśnia psychologia: aleksytymik nie odczuwa emocji, ponieważ nie potrafi rozpoznać związanego z nimi pobudzenia. Nie oznacza to jednak, że ono znika, wręcz przeciwnie: kumuluje się, co prowadzi do zwiększonego niepokoju. Aleksytymik odczuwa zwiększone pobudzenie ale go nie rozumie, tłumaczy je schorzeniami somatycznymi, co prowadzić może do zaburzeń nastroju w tym depresji oraz popadania w uzależnienia.

Aleksytymia a związki

Wielu pewnie ciekawi, czy aleksytymik może być w związku, skoro nic nie czuje. Czy można się z kimś związać, nie odczuwając do niego miłości, czy choćby pociągu seksualnego? Okazuje się, że tak. Analfabeta emocjonalny jawi się nam jako osoba chłodna, postępująca logicznie, racjonalnie. Potrafi żyć w stałym związku, jednak nierzadko jest zmuszony poddać się terapii seksuologicznej ze względu na chłód emocjonalny oraz brak zainteresowania seksem, problemy z erekcją czy inne zaburzenia seksualne. Trudności polegają również na braku empatii, aleksytmik nie potrafi bowiem nazwać swoich emocji ale i emocji swojego partnera.

Metody terapii

Terapia aleksytymii obejmuje - wspomnianą już wcześniej - wizytę u psychiatry, psychologa oraz często także seksuologa. Niestety, analfabeta emocjonalny zwykle nie czuje potrzeby podjęcia terapii, a nawet jeśli to zrobi, motywacja jest niezwykle niska. Zazwyczaj aleksytymik rozpoczyna również terapię z innego powodu: wspominanej depresji, uzależnienia lub innego zaburzenia towarzyszącego. Nie oznacza to niestety większej motywacji oraz lepszych efektów. Nie mniej jednak warto podejmować wszelkie próby pomocy. Jaka terapia okaże się najlepsza dla aleksytymików? Okazuje się, że najskuteczniejsze rezultaty otrzymamy z zastosowaniem terapii psychoanalitycznej oraz rozwojowej. Na początku klient nazywa jedynie swoje stany pobudzenia, a rolą terapeuty jest ich nazywanie. Nieocenione jest także wsparcie najbliższych, ich akceptacja oraz pomoc.

Nauka emocji

Aleksytymia to nie choroba: to pewnego rodzaju zaburzenie rozwoju emocjonalnego, które prowadzi do upośledzenia inteligencji emocjonalnej, a dokładniej jednego jej komponentu: rozpoznawania, nazywania oraz kontrolowania emocji. Przyczyn jego upatruje się w dzieciństwie, więc warto już od najmłodszych lat dbać o prawidłowy klimat emocjonalny w domu oraz dołożyć wszelkich starań, aby dziecko uczyło się emocji. Jak to zrobić? Warto wpajać dziecku nazwy emocji oraz ich objawy, ćwiczyć z nim nazywanie emocji u bohaterów bajek, zachęcać dziecko do nazywania tego, co czuje. Znacznie lepiej bowiem prowadzić naukę jak najwcześniej, niż pozbawić kogoś życia z emocjami: zarówno tymi pozytywnymi, jak i negatywnymi.

Autor: psycholog Monika Kornaś

Komentarze



Psychologia społeczna w praktyce, czyli jak zrozumieć swoje zachowania

Psychologia społecznaŻyjemy szybko, dynamicznie, lawirując każdego dnia między p



Neurotyk, czyli życie w ciągłym lęku

NeurotykNeurotyzm to jedno z istotniejszych pojęć w psychologii, a dokładniej psychologii oso



Dysonans poznawczy - o napięciu i jego redukowaniu

Dysonans poznawczyDysonans poznawczy to jedno z najważniejszych pojęć w psychologii



Jak poradzić sobie z samotnością?

SamotnośćSamotność niejedno ma imię. Z początku często bagatelizowana przerodzić może