Alfabet - jak i kiedy nauczyć dziecko alfabetu?

AbecadłoKażdy rodzic z pewnością zgodzi się ze stwierdzeniem, że już najmniejszy postęp dziecka jest powodem do dumy, a przecież w rozwoju naszych pociech jest ich bardzo wiele. Niemało jest też ważnych życiowych osiągnięć, których opanowanie rzutuje na całe późniejsze życie. Zalicza się do nich nauka siadania, chodzenia, samodzielnego jedzenia, mówienia, czytania i pisania. Do opanowania ostatnich niezbędna jest znajomość alfabetu. Litery - to, co dla nas jest oczywiste, dla dziecka na początku stanowi abstrakcję. Jak i kiedy uczyć dziecko alfabetu, aby nauka była przyjemna i przynosiła efekty?

Alfabet i jego znajomość w życiu dziecka

Dla każdego rodzica pierwsze słowo dziecka jest równie ważne, jak pierwszy samodzielnie postawiony kroczek. Doświadczeni rodzice wiedzą jednak, że te pierwsze słowa dalekie są od tych, które wypowiadamy na co dzień. Już 2-miesieczne dziecko rozpoczyna etap głużenia (to odruch bezwarunkowy, obejmuje wypowiadanie głosek gardłowych (gardłowe "r", "k", "g", "ch"). Następnie przychodzi czas na pierwsze zgłoski i sylaby. Maluch powtarza zbitki sylabowe, np. ma-ma-ma, ba-ba-ba, da-da-da, ćwicząc przy tym aparat mowy oraz pamięć. Dopiero w okolicy pierwszych urodzin pojawia się bardzo świadome wypowiadanie słów dla nazywania i opisywania osób, przedmiotów i zjawisk. Roczne dziecko zwykle już zwraca się do rodziców "mama" i "tata", może też zwracać się do dziadków oraz rodzeństwa. Posiada "swoje" nazwy na wiele przedmiotów i czynności, rozumie i wykonuje proste czynności, np. "Podaj mi misia". Dziecko zaczyna operować językiem, choć tak naprawdę jeszcze go nie zna. Nie zna bowiem liter, z jakich tworzy wypowiadane przez siebie słowa. Stąd rodzi się pytanie: kiedy nauczyć dziecko liter alfabetu i jak się do tego zabrać? Poniżej krótki przewodnik dla każdego rodzica.

Kiedy uczyć dziecko alfabetu?

Najważniejsze pytanie: kiedy uczyć dziecko alfabetu? Odpowiedź na nie jest prosta i skomplikowana jednocześnie: to kwestia bardzo indywidualna i wszystko zależy od dziecka. To dziecko sygnalizuje nam, kiedy jest gotowe do uczenia się alfabetu. Jak to robi? Dla rodzica takim sygnałem powinno być przejawianie przez dziecko zainteresowania literami, np. "Mamo, a co to jest?", "Tato, co to znaczy?", "Mamo, co narysowałaś?" - jako reakcja na napisane przez nas słowo. Dziecko zainteresowane literami o wiele łatwiej i chętniej je przyswoi, należy jednak pamiętać o tym, że nasz kilkulatek nie nauczy się alfabetu w kilka dni i nie należy go natłokiem informacji przytłoczyć.

Co ciekawe jednak, znana pedagog, Maria Montessori, stwierdziła, że o wiele łatwiej nauczyć alfabetu przedszkolaka niż 6-latka! Jak to możliwe? Otóż umysł kilkulatka jest bardzo plastyczny, takie dziecko szybko chłonie wiedzę i doskonale zapamiętuje. Między innymi dlatego małe dzieci tak łatwo nauczyć języka obcego. Przy tym fakcie nasz rodzimy alfabet to podstawa, prawda? Tą podstawę dziecko - zgodnie z wytycznymi ministerstwa edukacji - powinno opanować w czasie rocznego obowiązkowego przygotowania przedszkolnego, czyli w tak zwanej zerówce. Nauka literek w formie zabawy wprowadzona jest już zwykle w oddziałach przedszkolnych.

Alfabet dla dziecka

Jak nauczyć dziecko alfabetu?

Kolejne ważne pytanie: jak nauczyć dziecko alfabetu? Twój maluch zaczyna interesować się literkami, pytać, co one oznaczają, a Ty nie wiesz, jak pomóc mu w nauce alfabetu? Spokojnie, z pomocą przyjdą Ci ciekawe zabawy, zabawki i pomoce oraz… własna kreatywność. Poniżej praktyczne porady oraz kilka ciekawych sposobów na to, jak nauczyć dziecko alfabetu.

  1. Ucz przez zabawę - nie oszukujmy się, posadzenie kilkulatka przed planszą z zapisanymi literami nie jest dla niego atrakcyjnym zajęciem.
  2. Ucz powoli, wprowadzaj po 1 literce, dziecko nie jest w stanie od razu zapamiętać całego ciągu liter.
  3. Zacznijcie od imienia dziecka: poznajcie litery, które się na nie składają, będzie to dla malucha bardzo atrakcyjne i odkrywcze. Pamiętaj, by przy długich imionach, użyć do nauki formy skróconej, jaką na co dzień zwracacie się do dziecka, np. "Basia" zamiast "Barbara" czy "Arek" zamiast "Arkadiusz".
  4. Choć może wydać Ci się to dziwne, najlepiej uczyć dzieci alfabetu pisanego. W ten sposób o wiele łatwiej i szybciej nauczą się rozpoznawać litery drukowane, odwrotnie będzie już trudniej. Warto więc od początku uczyć dziecko literek pisanych lub jednocześnie pisanych i drukowanych.
  5. Skorzystaj z zabawek interaktywnych, które uczą literek. Na rynku dostępnych jest wiele ciekawych zabawek, których jedną z funkcji jest nauka alfabetu. Są to zwykle pluszaki o sympatycznym wyglądzie, które od razu skradną serca maluchów. Z kolei naciśniecie na łapkę czy brzuszek zabawki uruchamia edukacyjne wierszyki i piosenki. Jeśli zabawka uczy literek, przemyśl jej zakup. Śpiewający pluszak będzie atrakcyjny i dla niemowlaka i dla kilkulatka, któremu pomoże utrwalić literki.
  6. Kup lub wykonaj klocki z literkami. Najlepsze będą proste, drewniane klocki z wyraźnie zaznaczonymi literkami: to zabawka i pomoc naukowa na wiele lat. Doskonale sprawdzą się także miękkie, gumowe klocki. Sprawdzą się już u kilkumiesięcznego dziecka, będą bowiem doskonałym gryzakiem! Z kolei drewniane posłużą kilkulatkowi jako pomoc w nauce literek oraz do budowania przeróżnych konstrukcji. Drewniane klocki bez trudu wykonasz w domu samodzielnie lub z dzieckiem. Jak wykorzystać klocki w nauce? Można układać je w alfabet, stworzyć różne słowa, układać np. pociąg itp.
  7. Jeśli masz dziecko, Twoja lodówka już nigdy nie będzie nudna i pusta: na etapie nauki literek niech zagoszczą na niej magnesy-literki! Maluch będzie spędzał dużo czasu, układając je w kolejności alfabetycznej, a później tworząc różne słowa. Zamiast lodówki doskonale sprawdzi się również tablica magnetyczna.
  8. Kup książeczki do nauki literek, np. elementarz dla dziecka, na rynku dostępnych jest wiele ciekawych i kolorowych publikacji, wspierających naukę literek.
  9. Kupuj gry, które wspomagają naukę liter, np. domino z literkami, loteryjki, memory literowe, scrabble. Pamiętaj, aby poziom trudności gry dopasować do wieku i umiejętności dziecka.
  10. Podawaj dziecku przykłady użycia danej literki, np. gdy wprowadzasz literkę "A", znajdźcie słowa, jakie się na nią zaczynają: ananas, arbuz, aparat, a na "B": balon, banan, baran, beczka itp. Gdy poznacie już kilka literek, możecie zagrać w memory: na połowie obrazków znajdują się literki, a na drugiej słowa, które się na nie zaczynają.
  11. Warto połączyć naukę literek z pracami plastycznymi, np. wyklejać literki plasteliną, lepić je z plasteliny czy masy solnej, ozdabiać. Takie ćwiczenia dodatkowo stymulują precyzję ruchów oraz kreatywność dziecka.
  12. Możecie utrwalać również literkę z jej użyciem w inny sposób: zapisać literę i "przerobić" ją na słowo, które się na nią zaczyna, np. z literki "S" zrobić węża, z literki "L" rożek lub puchar z lodami, a z literki "T" torbę na zakupy. To doskonały trening pamięci ale i kreatywności dla młodego umysłu.
  13. Jeśli chcesz od razu wyrobić w dziecku nawyk pisania danej literki, zadbaj o to, by nie było to tyko pisanie na papierze, wzbogacaj to o inne techniki, np. malowanie liter palcami, pisanie ich na piasku itp.
  14. Gdy dziecko pozna już wszystkie literki, zadbaj o utrwalenie zdobytej wiedzy, np. układanie z liter zapisanych na kartonikach, klockach czy wyciętych z tekturki słów. Powinny to być krótkie i proste słowa, np. kot, dom, noc, mama, kura, jajko itp. Warto, by słowo do ułożenia pokazane było w formie wyrazu, który ukryjesz oraz obrazka dla treningu kojarzenia i pamięci.
  15. Gdy dziecko myli literki lub widzisz, że ma wyraźną trudność z panowaniem jakiejś, odpuść. Nie krytykuj dziecka, nie wyśmiewaj tego, że czegoś nie umie. Ma jeszcze czas na poznanie i nauczenie się wszystkich liter, nie przyspieszaj niczego i nie zmuszaj dziecka do nauki.
  16. Nie wprowadzaj kilkulatkowi dwuznaków ani polskich znaków, nie gmatwaj mu nauki literek, niech przyswoi najpierw alfabet, na naukę trudniejszych zagadnień ma jeszcze dużo czasu.
  17. Gdy Twój maluch pozna już literki, na pewno będzie chciał to zaprezentować i pochwalić się zdobytą wiedzą i umiejętnościami. Pozwól mu na to, pytając, np. jaka literka znajduje się w logo restauracji McDonald ’s, prosząc o przeczytanie krótkich wyrazów itp.

Powyższe sposoby, pomysły i pomoce okażą się zapewne przydatne zarówno w pracy z przedszkolakiem, który jest zainteresowany poznawaniem literek, jak również małym uczniem, który ma trudności w nauce alfabetu. Pamiętaj, aby nauka była dla dziecka przede wszystkim przyjemna i w przypadku maluchów - połączona z zabawą.

Komentarze