Czym jest amnezja? Przyczyny, objawy, rodzaje, diagnoza, leczenie amnezji

AmnezjaNasza pamięć nie jest doskonała. Każdego dnia dociera do nas wiele bodźców, które zapamiętujemy, nawet nieświadomie. Są to obrazy, dźwięki, zapachy, smaki… Wiele z nich później zapominamy, musimy długo szukać ich w pamięci. Co jednak, gdy nie pamiętamy pewnych informacji lub wielu istotnych rzeczy? Możemy mieć do czynienia z amnezją, ilościowym zaburzeniem pamięci.

Czym jest amnezja? Rodzaje amnezji

Mianem amnezji określamy ciężkie zaburzenia pamięci, polegające na niepamięci tego, co się wydarzyło. Jest tak z różnych przyczyn. Amnezja może być częściowa lub całościowa, możemy zapominać pewne informacje lub wszystko, co zdarzyło się do tej pory.

Wyróżniamy również amnezję następczą, czyli utratę zdolności zapamiętywania czego, co nowe oraz amnezję wsteczną, czyli zapominanie tego, co było. Amnezja może ustępować lub trwać wiele lat. Niektóre zmiany są trwałe, co oznacza, że nigdy nie przypomnimy sobie niektórych informacji.

Przyczyny amnezji

Amnezję może powodować wiele czynników. Pierwszy z nich to choroby, które mogą wywołać amnezję. Należą do nich choroby mózgu, w  tym guzy mózgu oraz udar ale i stany zapalne mózgu lub różnych jego części. Do amnezji prowadzić mogą tez choroby degenerujące układ nerwowy, w tym choroba Alzheimera. Kolejne czynniki to działanie na nasz organizm szeregu substancji toksycznych, w tym alkoholu oraz narkotyków. Do amnezji prowadzić może także przyjmowanie różnych leków, poddawanie się ekstremalnym terapiom, w tym hipnozie czy elektrowstrząsom. Ponadto, kolejnym czynnikiem występowania amnezji są urazy, w tym wypadki, które doprowadziły do uderzenia się w głowę, w tym do wstrząśnienia mózgu. Amnezja może być również następstwem traumatycznych wydarzeń, np. niepamięć poronienia, przemocy fizycznej czy gwałtu (tak zwana amnezja psychogenna).

Jak objawia się amnezja?

Amnezja objawia się niepamiętaniem tego, co było (amnezja wsteczna) lub niemożnością zapamiętywania tego, co nowe i nieznane dla nas (amnezja następcza). O wiele częściej zdarza się amnezja wsteczna. Dotyczy wielu wspomnień lub tylko wybranych fragmentów, w tym rzeczy dla nas trudnych. Osoba chora może nie pamiętać bliskich sobie osób, znanych sobie miejsc, może nie poznawać samego siebie oraz mieć trudności z wykonywaniem czynności, które wcześniej nie sprawiały jej trudności.

Diagnozowanym rodzajem amnezji jest fuga dysocjacyjna. Obejmuje ona ucieczkę z dotychczasowej sytuacji, w jakiej się znajdowaliśmy. Zwykle były to wydarzenia nieprzyjemne, np. niepowodzenia w pracy czy życiu osobistym. Osoba chora porzuca niejako swoje dotychczasowe życie, może wyjechać daleko, np. za granicę, porzucić pracę, rodzinę, całkowicie zmienić swoje życie. Zwykle pojawia się w przebiegu zaburzeń osobowości oraz w schizofrenii. Dla fugi typowa jest całkowita amnezja wsteczna. Po przywróceniu pamięci osoba chora nie pamięta za to, co działo się w okresie fugi.

Diagnoza amnezji

Zdiagnozowanie amnezji może być utrudnione poprzez różnicowanie jej z innymi zaburzeniami, w tym jej podobnymi ilościowymi zaburzeniami pamięci. Należy no nich ekmnezja, czyli przeżywanie przeszłości jako zdarzeń teraźniejszych. Osoba chora uważa, że to, co się zdarzyło dzieje się nadal, np. nadal jest w związku, mimo iż rozwiodła się. Zwykle pojawia się po zażyciu zbyt dużej ilości środków halucynogennych oraz w urazach mózgu. Co ciekawe, amnezja może zostać pomylona również z zaburzeniem zwanym prozopagnozją. Polega ono na upośledzeniu rozpoznawania twarzy znanych osób. Jest to zaburzenie percepcji, czyli spostrzegania i nie ma nic wspólnego z pamięcią. Jego przyczynami również mogą być uszkodzenia mózgu, diagnozuje się je u około 3% społeczeństwa.

Zdiagnozowanie amnezji powinno być potwierdzone wieloma badaniami, w tym zaleca się wykonać tomografię głowy czy rezonans magnetyczny, niezmiernie istotna jest także konsultacja psychiatryczna i psychologiczna. Testami, jakimi może być poddany pacjent jest test zegara oraz test MMSE.

Test zegara polega na poproszeniu osoby badanej o narysowanie zegara i następnie zaznaczenia na nim konkretnej godziny. Jest to 11.10 i dokładnie taką godzinę musi pokazywać zegar, jaki narysuje pacjent. Test sprawdza pamięć osoby badanej oraz jej funkcjonowanie percepcyjne, w tym zdolność organizowania pracy, koordynację wzrokowo-ruchową oraz wykrywa ewentualne trudności natury neurologicznej. Test przeprowadza się także w diagnozie choroby Alzheimera.

Z kolei test MMSE, zwany także testem MINIMENTAL, jest krótkim testem, przeznaczonym do oceny otępień u pacjentów. Badanie trwa około 5 minut. Test przeprowadzać mogą jedynie lekarze oraz psychologowie z dyplomem. Próby obejmują orientację w czasie (np. jaki jest dziś dzień) oraz miejscu (gdzie się teraz znajdujemy), zapamiętywanie ciągu słów, nazywanie przedmiotów, wykonywanie prostych poleceń, pisanie oraz proste zadanie grafomotoryczne, polegające na przerysowaniu figury. W teście można uzyskać maksymalnie 30 punktów. Wynik poniżej 23 sugeruje lekkie otępienie, zaś poniżej 10 to otępienie stopnia głębokiego, które może wystąpić także w przebiegu amnezji, zwłaszcza całościowej.

Jak leczy się amnezję?

Jak leczyć amnezję? Zwykle metoda leczenia dobrana być powinna do rodzaju amnezji oraz czynnika, jaki ją spowodował. Jeśli geneza obejmuje uszkodzenie mózgu, niezbędne jest podanie odpowiednich leków ale i zabieg operacyjny. Przy długotrwałej amnezji wprowadza się okresowo farmakoterapię, w tym leki antydepresyjne oraz uspokajające.

Amnezja pozostaje nie bez znaczenia na życie i funkcjonowanie człowieka. Zmienić może nie tylko jego postrzeganie świata ale i siebie, zwykle przyczynia się do zmian tożsamości, np. gdy człowiek zapomina o tym, że ma dzieci, partnera życiowego. Dlatego na każdym etapie walki z amnezją tak istotne jest fachowe wsparcie psychologiczne.

Amnezja na życzenie. Czy da się wywołać amnezję?

Każdy z nas ma wspomnienia, których się wstydzi lub które za wszelką cenę chciałby wyprzeć z pamięci. Może być to na przykład wspomnienie poronienia, zdrady małżeńskiej czy też rozwodu. Chcemy zapomnieć także o doświadczeniu przemocy, gwałtu czy innej sytuacji, która odcisnęła piętno na naszym życiu. W tym wypadku amnezja, przynajmniej częściowa, byłaby marzeniem wielu osób… Nie jest to jednak możliwe, amnezji nie da się wywołać na życzenie. Wiązałoby się to w uszkodzeniem mózgu. Jeśli posiadamy wspomnienia, których chcemy się pozbyć, znacznie lepszym rozwiązaniem jest odwiedzenie psychologa lub terapeuty, który pomoże nam przepracować bolesne sytuacje, z jakimi stykaliśmy się w życiu.

Ocena: 5.0

Komentarze