Autyzm - czym jest? Przyczyny, objawy, terapia. Autyzm u dziecka, u dorosłego

AutyzmAutyzm jest zaburzeniem psychicznym, zaliczanym do całościowych zaburzeń rozwoju. Oznacza to, że autyzm wpływa na całokształt funkcjonowania człowieka, zarówno na jego sferę fizyczną, psychiczną, emocjonalną, jak i społeczną. Jakie są przyczyny tej choroby, jak się ona objawia, jak wygląda życie osoby z autyzmem i jej terapia?

Przyczyny autyzmu

Niełatwo wymienić przyczyny autyzmu, naukowcy bowiem nadal nie są do końca pewni, co jest odpowiedzialne za zachorowanie konkretnego dziecka na to zaburzenie. Wymienić można jednak kilka czynników ryzyka, które - jak wskazują badania - znacznie zwiększają ryzyko urodzenia dziecka autystycznego.

Warto poznać je wszystkie.

  • czynniki genetyczne, zwłaszcza określona mutacja genetyczna, zwiększająca prawdopodobieństwo wystąpienia autyzmu;
  • wiek rodziców, zwłaszcza ojca - im starsi, tym większe ryzyko urodzenia z tego związku autystycznego dziecka;
  • historia rodzinna - gdy starsze rodzeństwo ma autyzm, istnieje około 20% szans, że młodsze również będzie autystykiem. W przypadku dwójki dzieci z tym schorzeniem, trzecie może być autystykiem już z blisko 30% prawdopodobieństwem;
  • zanieczyszczenie środowiska - możliwe, że narażenie ciężarnej na przebywanie w zanieczyszczony środowisku może zwiększyć ryzyko wystąpienia autyzmu u jej dziecka;
  • niektóre leki, w tym leki na padaczkę.

Niestety, to jedynie pewne czynniki ryzyka, tak naprawdę praktycznie u każdego można zdiagnozować autyzm lub zaburzenia ze spektrum autyzmu.

Autyzm i jego typy

Wyróżniamy kilka typów zaburzeń autystycznych, w tym autyzm wczesnodziecięcy, diagnozowany przed ukończeniem 3 roku życia, autyzm atypowy diagnozowany później, zespół Retta (diagnozowany tylko u dziewczynek, neurologiczne zaburzenie rozwojowe), zespół Aspergera oraz inne zaburzenia ze spektrum autyzmu.

Objawy autyzmu

Jak objawia się autyzm? W tym temacie istotne są zarówno jego pierwsze oznaki, jak i symptomy już zdiagnozowanego zaburzenia.

1. Pierwsze symptomy - jak ich nie przeoczyć?
Pierwsze objawy autyzmu możemy zauważyć u swojego dziecka już bardzo wcześnie, bowiem w okresie niemowlęcym. Co powinno zwrócić naszą uwagę? Zaniepokoić powinniśmy się przede wszystkim, jeżeli dziecko:

  • dziecko nie reaguje na głos, nie skupia na nim uwagi;
  • nie reaguje pozytywnie na najbliższych, zwłaszcza matkę, zdaje się jej nie rozpoznawać;
  • trudno z nim utrzymać kontakt wzrokowy;
  • nie uśmiecha się (maluszki uśmiechają się już w 2-3 miesiącu życia, zwykle tak pozytywnie reagują na widok twarzy rodzica, potem innych, znajomych osób: rodzeństwa, dziadków, itp.);
  • jest wyjątkowo spokojne, ciche, potrafi długo leżeć samo w łóżeczku i patrzeć w jeden punkt;
  • nie wykazuje zainteresowania zabawkami lub bawi się nimi w nietypowy sposób: zawsze tak samo;
  • nie głuży, nie gaworzy, nie rozwija się u niego mowa;
  • sztywnieje, gdy jest wzięte na ręce.

Pamiętajmy jednak, że objawy te powinny występować równocześnie, jeden z nich zwykle nie stanowi podstawy do zdiagnozowania u dziecka autyzmu. Ponadto, musimy wiedzieć, że autyzm nie zawsze jest wrodzony, jak wspomniano wyżej. Objawy te mogą pojawić się więc nieco później.

2. Jak zachowuje się osoba z autyzmem?
Skoro wiemy już, jakie objawy mogą sugerować autyzm i skłonić nas do pogłębienia diagnozy, warto dowiedzieć się, jakie są typowe obawy tego zaburzenia, czyli jak zachowuje się osoba chora na autyzm. Taki człowiek przede wszystkim:

  • nie uczestniczy w życiu społecznym, np. zabawie z rówieśnikami na podwórku;
  • jest samotnikiem, preferuje własne towarzystwo;
  • nie reaguje na swoje imię;
  • trudno z nim nawiązać kontakt wzrokowy, nie patrzy innym w oczy;
  • rzadko się uśmiecha i nie potrafi okazywać emocji, np. zadowolenia;
  • bywa drażliwy, impulsywny, może zachowywać się agresywnie, jego reakcje są nieprzewidywalne;
  • ma ubogą mimikę twarzy;
  • mało mówi, może używać słów niezrozumiałych;
  • nie rozumie aluzji, przenośni, itp.;
  • może wykazywać nadwrażliwość na dźwięk i dotyk, z kolei na ból może mieć bardzo małą wrażliwość, może również nie odczuwać bólu;
  • może wykonywać czynności rutynowe, powtarzalne ale dziwne, nie mające żadnego znaczenia, np. układa pranie, rozrzuca je i znowu układa;
  • ma ograniczone, czasem dziwaczne zachowania;

Jak widzimy, objawy autyzmu są różnorodne, dla osoby postronnej jednak autystyk może wydawać się dziwakiem. Tak naprawdę jednak to, co odróżnia go od innych jest objawem schorzenia, które wymaga postawienia fachowej diagnozy raz wdrożenia terapii.

Diagnoza autyzmu: kompleksowa i profesjonalna

Aby zdiagnozować autyzm, niezbędna jest współpraca kilku specjalistów. W skład grupy, która zajmuje się diagnozowaniem tego zaburzenia wchodzić powinni: psycholog, pedagog (np. specjalny), logopeda, lekarz psychiatra, czasem lekarz neurolog, którego wsparcie okazuje się niezbędne w stwierdzeniu przyczyn autyzmu. Zwykle diagnoza jest wieloetapowa i rozpoczyna się obserwacją, prowadzoną przez psychologa lub/i pedagoga. Ma miejsce ocena rozwoju poznawczego dziecka (psycholog) oraz umiejętności szkolnych (pedagog). Ma to na celu stwierdzenie, czy dziecko rozwija się prawidłowo, tj. według poziomu swojego wieku. Następnie dziecko kierowane jest do psychiatry lub specjalnego ośrodka, który zajmuje się diagnozowaniem autyzmu. Bardzo możliwe, że niezbędne będą dodatkowe badania, w tym analiza krwi, moczu i kału, badanie neurologiczne, badanie wzroku i słuchu, badanie laryngologiczne oraz genetyczne. Po otrzymaniu wyników wszystkich badań i analiz oraz zebraniu dokładnego wywiadu z rodzicami i opiekunami można postawić diagnozę autyzmu (zwykle wraz z jego podtypem) lub też wykluczyć to zaburzenie.

Autyzm u dziecka - szkoła

Czy dziecko z autyzmem może się uczyć, chodzić do normalnej szkoły? Oczywiście, że tak ale z uwagi na specyfikę tego zaburzenia, komfort ucznia z autyzmem oraz jego rówieśników wskazane jest nauczanie w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym lub klasie integracyjnej z prostego powodu: autystyk funkcjonuje inaczej, trudność więc sprawiłoby mu znalezienie rówieśników wśród zdrowych dzieci, mógłby nie rozumieć ich zachowania, co z kolei negatywnie odbić by się mogło na jego stanie psychicznym.

Uczeń z autyzmem powinien posiadać orzeczenie do kształcenia specjalnego z uwagi na autyzm, wydane przez właściwą mu poradnię psychologiczno-pedagogiczną. Dokument ten uprawnia do korzystania z dodatkowych zajęć, zarówno indywidualnych, jak i grupowych. Autystyk może korzystać także ze wsparcia nauczyciela wspomagającego, który pracuje z nim w czasie lekcji, które prowadzi odrębny pedagog.

Jakie jeszcze prawa ma dziecko z autyzmem? Może, a nawet powinno korzystać z profesjonalnej terapii, zarówno zajęć pedagogicznych, nakierowanych na nadrabianie ewentualnych zaległości edukacyjnych, jak również spotkań z psychologiem czy terapeutą z zakresu autyzmu. Celem tych zajęć z kolei jest poprawa funkcjonowania ogólnego dziecka, pracuje się między innymi nad okazywaniem emocji oraz stymulowaniem rozwoju społecznego.

Autyzm u osoby dorosłej: szanse na rynku pracy

Autystyk kiedyś dorasta, kończy szkołę i… co dalej? Jak odnaleźć się w świecie, a najpierw na rynku pracy? Czy osoby z autyzmem w ogóle mogą pracować? Jeśli tak, to gdzie? Owszem mogą, a nawet powinny, praca jest bowiem najlepszą formą rehabilitacji. Gdzie znaleźć mogą dla siebie miejsce osoby chore na autyzm? Wyjść jest kilka. Pierwsze z nich to WTZ, czyli warsztaty terapii zajęciowej. Dla każdego uczestnika warsztatów opracowywany jest indywidualny program terapii, obejmujący uczestnictwo w zajęciach w konkretnych pracowniach, np. pracowni komputerowej, gastronomicznej, rękodzieła, krawieckiej, ogrodniczej, gospodarstwa domowego. Celem WTZ jest przygotowywanie niepełnosprawnych do podjęcia zatrudnienia.

Warto również zastanowić się nad ZAZ, czyli zakładem aktywności zawodowej. Tam osoba z autyzmem podejmie prawdziwą pracę, za jaką otrzyma stosowne wynagrodzenie. Zadania nie są trudne i dostosowane do potrzeb i możliwości osoby niepełnosprawnej. W ZAZ osoba z autyzmem może znaleźć pracę w gastronomii, pralni czy wykonując drobne prace porządkowe.

Jakich czynności powinien unikać autystyk, a jakie zawody są dla niego polecane? Z uwagi na swój sposób funkcjonowania, osoba z autyzmem nie powinna pracować pod presją czasu ani podejmować ważnych decyzji, zwłaszcza takich, od których zależy czyjeś zdrowie i życie. Należy także unikać zadań, zawiązanych z organizowaniem czegoś oraz pracy stresującej. Autystyk nie powinien podejmować pracy jako m.in. kasjer, recepcjonista czy kontroler. Dobrze jednak sprawdzi się w zawodach, które wymagają powtarzalności, a wykonywane czynności są proste i następują po sobie. Będzie doskonałym stolarzem, pracownikiem produkcji, pracownikiem fizycznym, magazynierem. Można zastanowić się także nad pracą w hurtowni, firmie ogrodniczej, introligatorni czy firmie sprzątającej.

Jak leczy się autyzm? Metody terapii

Wiemy już, skąd bierze się autyzm, jak się objawia oraz jakie możliwości edukacji i pracy mają osoby z autyzmem. A co z jego leczeniem? Niestety, autyzmu nie da się wyleczyć, to zaburzenie rozwoju z jakim się rodzimy i umieramy. Autyzm podlega jednak terapii, która powinna być prowadzona tak długo, jak jest to konieczne, a najlepiej przez całe życie chorego.

Istnieje wiele metod terapii autyzmu, jedną z nich jest metoda holdingu, polegająca na niejako wymuszonym kontakcie fizycznym oaz wzrokowym matki i autystycznego dziecka. Może ona wydawać się osobom postronnym nieco agresywna ale zwykle przynosi dobre efekty i ułatwia rodzicowi nawiązać kontakt z chorym dzieckiem. Zwykle jednak terapia autyzmu nastawiona jest właśnie na nawiązanie kontaktu z dzieckiem, wywołanie lub poprawę jakości mowy, jak również naukę okazywania emocji. W terapii autyzmu wykorzystuje się również zwierzęta, doskonałe efekty przynosi dogoterapia (terapia z udziałem psów), felinoterapia (z udziałem kotów) oraz hipoterapia (z udziałem koni). Kontakt ze zwierzęciem wycisza autystyka, sprawia, że jest on mniej drażliwy i nerwowy. Warto skorzystać także z muzykoterapii oraz terapii tańcem: doskonale regulują emocje i stymulują rozwój społeczny, zwłaszcza jeśli są prowadzone w grupie. Osobom chorym na autyzm zaleca się również chodzenie na basen oraz specjale masaże rozluźniające mięśnie.

Tak naprawdę jednak nie tylko autystyk ale cała jego rodzina powinni poddać się specjalistycznej terapii. Pomoże im to zrozumieć, czym jest autyzm oraz wskaże sposoby radzenia sobie z jego objawami oraz innymi trudnościami, na jakie mogą napotykać każdego dnia.

Autor: Monika Muzolf, psycholog

Komentarze