Bulimia - typy, przyczyny, objawy, skutki, sposoby leczenia

BulimiaBulimia to zaburzenie psychosomatyczne z grupy zaburzeń odżywiania. Nazywane jest również żarłocznością psychiczną. Objawem bulimii są epizody objadania się, po których następują tak zwane zachowania kompensacyjne, w tym prowokowanie wymiotów czy zażywanie środków przeczyszczających. Choć według powszechnej opinii bulimia ma na celu redukcję masy ciała, prawda jest zupełnie inna, a bulimicy nie dobiegają wagą od zdrowych osób. Jakie są więc przyczyny tej choroby i jak można ją leczyć?

Kilka słów o bulimii

Bulimia jest zaburzeniem psychosomatycznym, co oznacza, że dotyka zarówno sfery psychicznej, emocjonalnej, jak i fizycznej. Jej przyczyny tkwią w psychice, emocjach, a skutki bulimii nierzadko widoczne są w wyglądzie i zdrowiu fizycznym.

Bulimia nierzadko mylona jest z anoreksją lub z nią utożsamiana. Nie jest to poprane rozumowanie, gdyż są to dwa, zupełnie różne zaburzenia. Anoreksja, czyli jadłowstręt psychiczny, jest także zaburzeniem psychosomatycznym, należących do zaburzeń odżywiania ale jego geneza, objawy są zupełnie inne. Dla anorektyczek (ponad 90% chorych to kobiety) powstrzymywanie się od jedzenia ma wymiar emocjonalny: poprzez tracenie kilogramów chora chce przejąć kontrolę nad swoim życiem. Zwykle anoreksja zaczyna się od odchudzania, przejścia na dietę. Istotą zaburzenia jest zaburzony obraz własnej osoby ale niekoniecznie odnoszący się jedynie do wyglądu. Anorektyczki nie akceptują siebie i poprzez świadome - w ich mniemaniu - kontrolowanie swojej wagi, chcą zmienić swój wygląd i swoje życie. Fizyczność jest jednak wyznacznikiem zmiany: gubienie kilogramów jest dla nich synonimem zmian wewnętrznych.

W przypadku bulimii jest nieco inaczej: wygląd fizyczny stanowi drugorzędne znaczenie, choć choroba również może zacząć się od odchudzania. Dla bulimików najistotniejsze jest przejmowanie kontroli nad jedzeniem poprzez objadanie się (zwykle w chwili pogorszonego nastroju, jako reakcja na porażkę) oraz następnie pozbywanie się jedzenia (jako symbol walki z własnymi słabościami). Osoby chore czują radość i ulgę po incydencie prowokowania wymiotów czy przeczyszczania się: czują się silne oraz mają poczucie kontrolowania swojego życia. Co ciekawe, odsetek chorych mężczyzn jest o wiele większy niż w przypadku anoreksji.

Przyczyny zaburzenia: jak powstaje bulimia?

Gdzie upatrywać przyczyn bulimii? Psychologia wskazuje na wiele źródeł czynników. Pierwsze są czynniki biologiczne i genetyczne. Czynniki biologiczne obejmują zaburzenie gospodarski hormonalnej, w tym podwyższoną ilość kortyzolu, czyli hormonu stresu oraz greliny, czyli hormonu który w naszym organizmie opowiada na odczuwanie głodu. Predyspozycje genetyczne obejmują występowanie w rodzinie zaburzeń psychicznych oraz zaburzeń nastroju, w tym depresji, jak również rodzinnej tendencji do otyłości.

Bardzo duże znaczenie w genezie bulimii przypisuje się czynnikom psychologicznym oraz osobowościowym. Obejmują one między innymi problemy emocjonalne, w tym niską samoocenę, niestabilność emocjonalna, problemy z wyrażaniem i kontrolowaniem emocji ale i tendencję do perfekcjonizmu. Odnotowuje się także bardzo istotny wpływ środowiska rodzinnego na powstanie zaburzeń odżywania, w tym bulimii.

Jakie są rodziny bulimiczne? Z jednej strony to środowiska konfliktowe, chaotyczne, nie stwarzające dziecku poczucia bezpieczeństwa. W takich rodzinach zwykle nie ma zasad, a jeśli tak, to są niejasne i mało precyzyjne. W tych rodzinach zaburzona jest również komunikacja. Drugi typ rodzin to rodziny z dominującą, nierzadko wręcz despotyczną matką oraz unikającym konfrontacji, nieobecnym ojcem. Rodziny bulimiczne są zamknięte, na zewnątrz wydają się wręcz idealne, modelowe. Tak naprawdę jednak to rodziny emocjonalne patologiczne, skłócone, bez prawidłowych wzorców, nie dające możliwości prawidłowego rozwoju. Z racji swoich trudności rodziny te dążą do samotności, rzadko spotykają się ze znajomymi, są wyobcowane, zamknięte we własnym świecie. Tacy są również chorzy na bulimię: wyobcowani, unikający innych, skupieni na własnych lękach i problemach.

Typy bulimii

Wyróżniamy dwa typy bulimii.

  • Pierwszy z nich to tak zwany typ przeczyszczający. Cechuje się występowaniem napadów wilczego głodu, po których następują zachowania kompensacyjne: osoba chora prowokuje wymioty lub zażywa środki przeczyszczające. W niektórych przypadkach stosuje lewatywę.
  • Drugim typem jest typ nieprzeczyszczający. W tym przypadku również mają miejsce epizody objadania się, a po nich następują okresy głodówki lub zwiększonej aktywności fizycznej.

Jak zachowuje się osoba chora? Objawy i skutki bulimii

Osoba chora na bulimię objada się, zjadając duże ilości pokarmu, nierzadko produktów z różnych kategorii o różnorodnych smakach. Spożywa je po sobie, co może wywołać zdumienie u osoby zdrowej, która w ten sposób nie łączy smaków. Atak wilczego głodu może trwać kilkanaście lub kilkadziesiąt minut (najczęściej ma miejsce w nocy). Jest on odpowiedzią na porażkę, niepowodzenie, lęk. Chory w czasie napadu głodu jest szczęśliwy, czuje ulgę, niejako "zajadając" stres. Po nim następuje czas kompensowania ataku poprzez wywoływanie wymiotów lub czas postu: jako oznaka pokonania słabości. To niejako błędne koło, które nakręca się poprzez lęk i inne problemy emocjonalne.

Bulimia - jedzenie

Bulimia - wymioty

Skutki bulimii dla zdrowia

Bulimia, choć nie jest schorzeniem tak wyniszczającym jak anoreksja, również niesie za sobą szereg negatywnych konsekwencji dla naszego zdrowia. Są to przede wszystkim:

  • przebarwienia na zębach, ból gardła czy nadżerki przełyku od częstego prowokowania wymiotów;
  • zaburzenia w przemianie materii: bóle brzucha, nudności, wymioty, zaparcia: powstałe skutek nieregularnego spożywania posiłków;
  • rozstępy na skórze i inne problemy skórne;
  • zaburzenia w gospodarce wapniowej oraz potasowej: istotne w prawidłowej pracy serca;
  • problemy z ciśnieniem, zwykle jest to niedociśnienie;
  • duszności i problemy z oddychaniem;
  • niedobory pokarmowe, w tym niedobory witamin i składników odżywczych, częsta anemia z powodu niedoboru żelaza;
  • problemy ze snem (zwłaszcza po atakach objadania się);
  • u kobiet możliwe są nieregularne miesiączki lub zatrzymanie okresu z powodu długotrwałych głodówek;
  • u panów: problemy z erekcją.

Psychologiczne i emocjonalne skutki bulimii

Bulimia jest schorzeniem psychosomatycznym o podłożu emocjonalnym. Związana jest z odczuwaniem napięcia oraz lęku. Choroba powoduje szereg skutków psychologicznych oraz emocjonalnych, w tym:

  • napięcie i lęk w momencie braku możliwości zwymiotowania czy zażycia środka przeczyszczającego (np. gdy jesteśmy u kogoś z wizytą): napięcie, wynikające z utraty kontroli nad sobą;
  • spadek koncentracji i problemy z pamięcią;
  • drażliwość, łatwość do wpadania w złość;
  • niechęć do samego siebie;
  • stany depresyjne.

Społeczne skutki bulimii

Bulimia oddziałuje również na funkcjonowanie chorego w społeczeństwie: w rodzinie, szkole, miejscu pracy. Bulimicy wycofują się z życia społecznego, unikają kontaktu z innymi. Ich zachowanie uzależnione jest od fazy choroby, w czasie napadów głodu są drażliwe, nerwowe, zaś w czasie kompensacji lub głodówki napięcie zmniejsza się gdyż osoba "panuje" nad sytuacją.

Z pamiętnika bulimiczki: Historia Patrycji, lat 29

"Moja rodzina nie była rodzina patologiczną, oboje rodzice pracowali, miałam wszystko o czym mogłam zamarzyć poza… ich obecnością i ciepłem. Taty praktycznie w ogóle nie było, pracował jako kierowca, tygodniami był w trasie. Mama za to była osobą nerwową, dominującą, czasem wręcz despotyczną. Nie mogłam przeciwstawić się jej zdaniu… Wyrosłam, wykształciłam się, wyprowadziłam z domu. Studiowałam zaocznie i pracowałam w agencji reklamowej. To był wyścig szczurów, walczyliśmy o nowe zlecenia. Jako młoda firma braliśmy praktycznie wszystko. Pracowałam po 10-12 godzin na dobę, w weekendy studia… powoli czułam, że tracę kontrolę nad swoim życiem. Wychowana jednak na perfekcjonistkę dokładałam wszelkich starań, aby szefostwo było ze mnie zadowolone. Pracując dla ważnego klienta pracowałam dniami i nocami, prawie nic nie jadłam. Gdy skończyłam projekt cudem miałam kilka dni wolnego. Siedziałam w domu i… jadłam. Wszystko, co miałam pod ręką. Czułam się cudownie, taka wolna, szczęśliwa… Później jednak jedzenie zaczęło mi to ciążyć, było oznaką mojej słabości, a byłam taka doskonała… Wtedy zwymiotowałam po raz pierwszy, później robiłam to częściej. Wymiotowałam w domu, pracy, u rodziców, nikt niczego nie podejrzewał… Czułam się coraz gorzej, bolał mnie brzuch, gardło, byłam słaba, miałam ataki duszności. Dopiero moja przyjaciółka z dzieciństwa, która wpadła do mnie na weekend, zauważyła, że po jedzenie znikam w toalecie. Zaciągnęła mnie siłą do psychologa, tam usłyszałam diagnozę. Bałam się bulimii ale tak naprawdę to ja ją stworzyłam i teraz z nią walczę: w spokojniejszej pracy, wspierana przez chłopaka i przyjaciół. I wierzę, że z nią wygram".

Diagnozowanie bulimii

Diagnozowanie bulimii jest o tyle trudne, że jej objawy nie są tak charakterystyczne, jak np. w przypadku anoreksji. Osoba chora nie jest chuda, a jej masa może się nawet zwiększać! Jeśli mamy do czynienie z typem przeczyszczającym, polegającym na prowokowaniu wymiotów, prawda może wyjść na jaw podczas badania stomatologicznego (dentysta zauważy ubytki, charakterystyczne dla częstych torsji) lub laryngologicznego (lekarz zauważy zaczerwienione gardło). Jeśli jednak osoba chora stosuje środki przeczyszczające, trudniej będzie zauważyć objawy. Symptomem może być jednak częste wychodzenie do toalety po posiłku, co jest jest jedną z najczęstszych oznak bulimii, zauważalną przez najbliższych, jak w przypadku Patrycji z powyżej historii.

Jeśli z kolei osoba chora ataki głodu przeplata atakami głodówki, również po pewnym czasie spostrzeżemy objawy. Zacznie nas zastanawiać, dlaczego bliska nam osoba czasami je aż za dużo, a czasami praktycznie się głodzi. Nietrudno jednak na własną rękę jednoznacznie określić, czy zaobserwowane objawy wskazują na bulimię. Warto więc udać się do specjalisty, najlepiej z osobą, u której podejrzewamy chorobę. Nie jest to jednak łatwe, gdyż bulimicy nie wykazują chęci do współpracy ze specjalistą, choroba jest dla nich bowiem sposobem na kompensowanie, czyli zmniejszanie lęku. Jak wspomniano wyżej, zarówno ataki głodu, jak i pozbywanie się pokarmu ma dla nich pewnego rodzaju symbolikę. Utrata tej kontroli to dla nich oznaka powrotu do stanów lękowych, napięcia. Z uwagi jednak na wymienione wyżej skutki bulimii, warto nakłonić osobę chorą do specjalistycznego leczenia.

Jak leczyć bulimię?

Leczenie bulimii obejmuje psychoterapię, czyli uczęszczanie zarówno na indywidualne, jak i grupowe spotkania z psychologiem. Niezmierne ważne jest wsparcie rodziny i najbliższych. Istotne są także wizyty u dietetyka, który ustali odpowiednią dietę osobie z rozregulowaną przemianą materii. Jako leczenie wspomagające podaje się farmakoterapię, głównie leki antydepresyjne.

Symbolika bulimii

Jak widzimy, w bulimii wszystko ma swoją symbolikę i odnosi się ściśle do świata emocji. Objadanie się jest symbolem niemocy, bezradności osoby chorej. To wyraz jej braku akceptacji dla samego siebie. Daje jej na początku radość... ale to czas słabości, wręcz upokorzenia, kiedy chory je ponad miarę. Następnie ma więc miejsce pozbywanie się pokarmu lub głodówka. To z kolei symbol siły, przezwyciężenia własnych lęków, słabości i niedoskonałości. Osoba chora w ten sposób odnosi zwycięstwo nad samą sobą, pokazuje, że kontroluje swoje życie i jest w stanie poradzić sobie z lękiem. Bulimia to więc walka z własnymi lękami za pomocą jedzenia: czynności prozaicznej ale i o bogatej - w tym wypadku - symbolice.

Nie da się jednak ukryć, że bulimia jest zaburzeniem trudnym do zdiagnozowania i leczenia. To skomplikowane zaburzenie odżywiania ze źródłem w życiu emocjonalnym. Wiele osób bulimię porównuje z uzależnieniami, sugerując, że nie da się z niej całkowicie wyleczyć. Warto jednak podejmować trud terapii dla własnego zdrowia, a nawet i życia. Bulimia jest chorobą, oddziałująca zarówno na zdrowie fizyczne, psychiczne, jak i kontakty z innymi.

Autor: Monika Muzolf, psycholog

Komentarze