Fobia społeczna - przyczyny, objawy, skutki, metody leczenia, test

Fobia społecznaJedną z częściej diagnozowanych fobii jest fobia społeczna, czyli odczuwanie lęku przed przebywaniem wśród ludzi. Osoba na nią cierpiąca obawia się niektórych ale zwykle większości sytuacji społecznych, jest nieśmiała w kontaktach z innymi. Jak są przyczyny fobii społecznej, jakie są jej objawy, jakie wywołuje skutki oraz w jaki sposób można ją leczyć?

Fobia społeczna, czyli lęk przed ludźmi

Mianem fobii społecznej lub inaczej socjofobii określamy lęk przed przebywaniem wśród innych ludzi oraz wchodzeniem w nimi w interakcje, np. poprzez załatwianie sprawy w banku, robienia zakupów, itp. Szacuje się, że na fobię społeczną lub pewne jej rodzaje może cierpieć nawet do 10% społeczeństwa. Pierwsze objawy zauważa się już w wieku dojrzewania, można je jednak pomylić z nadmierną nieśmiałością. Co ciekawe, na fobię społeczną cierpi o wiele więcej kobiet niż mężczyzn.

Przyczyny fobii społecznej

Przyczyn fobii społecznej może być wiele. Wymienia się wśród nich czynniki genetyczne, w tym zaburzenia w neuroprzekaźnictwie dopaminy. Można mówić także o dziedziczeniu fobii, np. gdy rodzic cierpi na fobię społeczną, jego dzieci są bardziej narażone na jej występowanie. W przypadku bliźniąt jednojajowych prawdopodobieństwo zwiększa się nawet do 50%. Ponadto, duże znaczenie przypisuje się czynnikom osobowościowym, takim jak posiadanie zniekształconego obrazu własnej osoby, np.:

  • niska samoocena,
  • wrażliwość na krytykę,
  • przekonanie o ważności zdania innych na nasz temat;
  • uległość jako cecha charakteru;
  • nieśmiałość w kontaktach z innymi;
  • jąkanie lub inna wada wymowy;
  • kompleksy, zarówno te związane z wyglądem fizycznym, jak i cechami charakteru.

Nie bez znaczenia są także czynniki środowiskowe i związane z wychowaniem. Na fobię społeczną częściej cierpią osoby, które zaznały niewiele miłości w okresie dzieciństwa, były nadmierne krytykowane przez opiekunów oraz w momencie, gdy rodzice byli nadmiernie opiekuńczy i nie pozwalali dziecku na zmierzenie się z porażką. Fobia społeczna może być również następstwem nieprzyjemnych sytuacji, związanych z tak zwaną ekspozycją społeczną. Fobia może być bowiem skutkiem publicznego wyśmiania czy np. nieprzyjemnej sytuacji w sklepie, np. podejrzenia o kradzież.

Objawy się fobii społecznej

Głównym objawem fobii społecznej jest lęk, objawiający się w sytuacjach społecznych. Pojawić się może podczas rozmowy z kimś, robienia zakupów, sytuacji wystąpienia publicznego, w momencie nawiązywania nowej znajomości, spotkania z kimś ważnym lub sławnym, na randce, w trakcie rozmowy z przełożonym, a nawet podczas rozmowy telefonicznej.

Jak objawia się ten lęk?

Można go rozpatrywać na kilku płaszczyznach.

Fobia społeczna - lęk, grafika

Płaszczyzna fizjologiczna, czyli objawy ze strony naszego organizmu

Osoba, cierpiąca na fobię społeczną odczuwa szereg reakcji fizjologicznych, związanych z odczuwanym lękiem, występujące zarówno w czasie kontaktów społecznych, jak i w przypadku ich planowania, np. konieczności wyjścia na zakupy.

Są to:

  • ból głowy, zawroty głowy;
  • duszności, trudności z oddychaniem;
  • nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunki;
  • trzęsące się ręce, drżenie całego ciała;
  • nadmierne pocenie się;
  • trudności z mową, jąkanie się;
  • kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej;
  • uczucie gorąca, czerwienie się oraz silne parcie na pęcherz.

U dzieci możemy obserwować również napady histerii, płacz oraz krzyk.

Płaszczyzna myśli i emocji, czyli to, co czujemy

Fobia i lęk z nią związany wpływa na to, co czujemy i myślimy. Lęk fobiczny sprawić może, że pojawią się trudności z koncentrowaniem uwagi i pamięcią; niczym nieuzasadniony niepokój czy negatywne myśli na swój temat.

Płaszczyzna behawioralna, czyli to, jak się zachowujemy

Osoba, cierpiąca na fobię społeczną unika kontaktowania się z innymi, izoluje się, woli spędzać czas w domu, samotnie, nie lubi rozmawiać z innymi, dzwonić do nich, obawia się załatwiania podstawowych spraw w urzędach czy robienia zakupów. W czasie kontaktów z innymi obserwujemy oznaki nieśmiałości: osoba boi się odezwać, zapytać o coś, poprosić o pomoc, np. w sklepie. Zakrywa się włosami, kurtką, stoi z boku, unika kontaktu wzrokowego.

Diagnoza fobii społecznej - z czym można ją pomylić?

Diagnozowanie fobii, w tym fobii społecznej leży w gestii zespołu specjalistów, w tym psychologa i psychiatry. Najistotniejsze jest spotkanie z psychologiem, który na podstawie wywiadu i obserwacji stwierdzi, czy nasze lęki mają podłoże fobiczne. Należy pamiętać, że objawy fobii społecznej są niespecyficzne, co oznacza, że nietrudno pomylić ją z szeregiem innych zaburzeń. Objawy fobii społecznej mogą być na początku mylnie brane za dużą nieśmiałość. Mogą być też oznaką PTSD - zespołu stresu pourazowego, np. po traumie, związanej z sytuacją społeczną. Możemy ją również pomylić z agorafobią, OCD - zaburzeniami obsesyjno-kompulsywnymi, napadem paniki oraz depresją. U dzieci z kolei socjofobię można pomylić z mutyzmem.

Czy mam fobię społeczną? Test

Nie wiesz, czy lęki, jakie odczuwasz mają charakter fobii społecznej? Odpowiedz na pytania poniżej i przekonaj się.

  1. Wydaje mi się, że jestem osobą bardzo nieśmiałą.
  2. Czuję lęk, gdy mam się odezwać do nieznajomej osoby.
  3. Nie lubię dzwonić do obcych osób i czegoś z nimi załatwiać.
  4. Nie wyobrażam sobie codzienne w pracy z kimś rozmawiać i czegoś mu tłumaczyć.
  5. Nie lubię występować publicznie, paraliżuje mnie trema.
  6. Nie lubię załatwiać spraw urzędowych, onieśmiela mnie to.
  7. Źle się czuję w tłumie obcych mi ludzi.
  8. Czuję onieśmielenie gdy z kimś rozmawiam, zwłaszcza kimś ważnym lub szefem.
  9. Nie lubię opowiadać o sobie na forum lub zabierać głosu w dyskusji.
  10. Krępuje mnie, gdy muszę kogoś poprosić o pomoc.

Na co najmniej połowę pytań udzieliłaś/eś twierdzącej odpowiedzi? Wskazuje to na to, że jesteś osoba bardzo nieśmiałą i zamkniętą w sobie, może cechować Cię niska samoocena i mała pewność siebie. Możliwe również, że Twoje zachowanie nosi cechy fobii społecznej. Jeśli paraliżujący się lęk utrudnia normalne funkcjonowanie, wybierz się do specjalisty.

Skutki fobii społecznej

Fobia społeczna niesie za sobą wiele negatywnych skutków dla osoby na nią cierpiącej. Może powodować wycofanie się z kontaktów społecznych, izolowanie się, wygasanie wielu relacji, trudności w pracy (np. unikanie obowiązków) ale i problemy w związku. Osoby z socjofobią z trudem angażują się w relacje romantyczne, wolą spędzać czas jedynie z partnerem, nie chcą przebywać wśród większej ilości ludzi. Może rodzić to wiele nieporozumień. Z kolei dzieci z fobią społeczną unikać mogą szkoły, czyli tak około połowa uczniów na nią cierpiących. Co ciekawe, nie mniej dzieci wagarujących cierpi na to zaburzenie.

"Dziwna siostra" - historia Dariusza, lat 23

"Tomka poznałem w technikum, od razu znaleźliśmy wspólny język. Pod koniec I klasy robiliśmy razem projekt na zajęcia, umówiliśmy się, że opracujemy go u niego w domu. Przyszedłem do Tomka i zaczęliśmy pracę. Gdy jego mama zawołała nas na kolację, pojawiła się Gosia, młodsza siostra Tomka, nie ukrywam, że byłem jej ciekaw… Dziewczyna usiadła, długie włosy opadały jej na twarz, ledwo się ze mną przywitała, jadła szybko, trzęsły się jej ręce, a po kolacji uciekła do pokoju. Zapytałem potem Tomka, czy jego siostra jest na coś chora, okazało się, że cierpi na… fobię społeczną. Bała się ludzi, przebywanie wśród nich, nowych osób, przerażała ją nawet rozmowa przez telefon. Z racji tego, że jestem uparty, po wielu latach udało mi się zdobyć serce Gosi ale fobia nie odpuściła. Wspólnie walczymy z lękami mojej ukochanej, robimy wszystko, by życie cieszyło ją każdego dnia."

Leczenie - terapia fobii społecznej

Terapia w fobii społecznej oparta jest o spotkania z psychologiem. W przypadku tego zaburzenia stosuje się terapię w nurcie behawioralno-poznawczym. Polega ona na rozpoznaniu mechanizmów lęku u pacjenta oraz pracę nad zmianą negatywnych myśli i przekonań. W trakcie terapii osoba chora otrzymuje zadania do wykonania, np. poznanie kogoś, wykonanie telefonu do urzędu, uzyskanie informacji zwrotnej na swój temat od innych: co myśli o niej rodzic, partner, itp. Zadania posiadają oczywiście odpowiednio dobrany poziom "trudności". Pacjent analizuje swoje zachowania z terapeutom i stopniowo walczy ze swoimi lękami. Doraźnie lub pomocniczo stosuje się farmakoterapię, głównie leki na depresję oraz leki uspokajające.

Socjofobia jest zaburzeniem dość uporczywym, gdyż lęk obejmuje sytuacje społeczne, czyli takie, z którymi stykamy się praktycznie na co dzień. Jest schorzeniem o podłożu psychologicznym, wymaga leczenia z uwagi na to, że w poważnym stopniu może upośledzać nasze funkcjonowanie w społeczeństwie.

Autor: Monika Muzolf, psycholog

Komentarze