Fotoprotekcja - ochrona skóry przed słońcem

Ochrona skóry przed promieniowaniem UVUzależniony genetycznie zbiór pigmentów melaninowych, znajdujący się w skórze, decyduje o typie skóry człowieka. Charakter pigmentacji wyznacza odporność na promienie ultrafioletowe. Ludzie o bardzo jasnej, bladej skórze, blond lub rudych włosach i oczach koloru niebieskiego, są najbardziej narażeni na wpływ promieniowania słonecznego. Znacznie odporniejsi są ludzie, którzy posiadają ciemną karnację.

Typy skóry

Przykładami osób o ciemnej karnacji są typy skóry:

  • afroamerykański,
  • śródziemnomorski,
  • azjatycki.

Względem tego ustanowiono podział typów skóry na podstawie reakcji skóry na oddziaływanie promieniowania słonecznego, który koordynuje z minimalną dawką rumieniową (MED). Innymi czynnikami, które wpływają na wrażliwość skóry na promieniowanie UV, są wiek i część ciała. Dzieci oraz starsi ludzie charakteryzują się mniejszą wartością minimalnej dawki rumieniowej. Natomiast kończyny dolne mają większą wartość MED, niż przykładowo plecy. Jest to zależne od zróżnicowanej liczby melanocytów, bądź też grubości naskórka. Kluczowe znaczenie ma poziom melaniny komórkach naskórka.

Ochrona naturalna

Organizm każdego człowieka indywidualnie ochrania przed negatywnym oddziaływaniem promieniowania słonecznego. Istota żywa posiada możliwość przechwytywania, resorpcji i rozpraszania promieniowania UV. Zasadniczym mechanizmem jest produkcja melaniny, która absorbuje promieniowanie ultrafioletowe. W ochronie naturalnej niezwykłą ważność ma brązowoczarna eumelanina, która tworzy pełną ochronę. Melanina to związek pochłaniający promieniowanie UVB, UVA i światło widzialne. Skupia się w komórce finalnej, między jądrem, a strefą ukierunkowaną do światła, chroniąc przy tym DNA przed niszczeniem. Kolejny systemem naturalnej ochrony przeciwsłonecznej to biosynteza kwasu urokainowego, który jest pochodną histydyny. W skutek działania promieni UV rośnie stężenie tego kwasu w pocie oraz naskórku. Posiada on umiejętność absorbowania promieniowania UVB. W konsekwencji cząsteczka ulega przekształceniu z postaci trans do cis i wywołuje głębokie działanie immunosupresyjne. Szczególna struktura naskórka z rogowaceniem warstwy rogowej również chroni przed światłem słonecznym. Zgrubiała warstwa rogowa posiada zdolność pochłaniania oraz rozpraszania promieni, nie szkodząc przy tym skórze. Według aktualnej wiedzy medycznej, naturalne systemy ochronne skóry nie są wystarczającym zabezpieczeniem przed niekorzystnym działaniem światła, więc niezbędne jest stosowanie sztucznej ochrony.

Ochrona sztuczna

Powszechnie widomym faktem jest, że promieniowanie UV może teoretycznie powodować raka skóry i różne problematyczne skutki zdrowotne. Powinno się zatem używać preparatów, które zredukują narażenie na szkodliwe oddziaływanie światła. Najbardziej narażone są zewnętrzne części ciała. Oto kilka nieskomplikowanych sposobów ochrony: zakładanie ubioru ochronnego, gęsto tkanej odzieży, kapeluszy, szkieł i okularów przeciwsłonecznych. Pierwszy krem przeciwsłoneczny zastosowano w 1982 r. Zawierał wówczas salicylan benzylu i cynamonian benzylu. W czasie II Wojny Światowej żołnierze, którzy walczyli w strefie tropikalnej, używali środków z czerwoną wazeliną weterynaryjną, a więc kwasem paraaminobenzoesowym i kwasami para-dimetyloamino-benzoesowymi. Kwas paraaminobenzoesowy został składnikiem aktywnym pierwotnych, produktywnych preparatów promieniochronnych.

Aktualnie używa się środków takich jak: kremy, mleczka, sztyfty, żele, płyny, spraye.

Znajdujące się w nich substancje dzielą się na:

  1. filtry fizyczne,
  2. filtry chemiczne.

Fotoprotekcja skóry

Fotoprotekcja skóry

    Filtry fizyczne

    Filtry fizyczne nie przenikają do głębokich warstw skóry i pozostawiają na niej ochronny film. Takie filtry odbijają oraz rozpraszają promienie UVA i UVB. Tworzą po zaaplikowaniu na skórę białą poświatę, a także brudzą ubrania. Unowocześnione mieszaniny, które mają budowę mikrocząsteczki, są bardziej klarowne. Substancje czynne mają chemicznie obojętne cząsteczki, dlatego też ryzyko wystąpienia alergii lub lokalnego drażnienia jest niewielkie. Są odpowiednie dla dzieci oraz osób z atopowym zapaleniem skóry. Oto przykłady używanych protektorów fizycznych w preparatach:

    • tlenek cynku, który jest bezpiecznym i efektywnym składnikiem środków chroniących przed promieniowaniem w obszernym zakresie, natomiast w stosunku do tlenku tytanu jego ochrona przed UVB jest mniejsza,
    • dwutlenek tytanu - ma szeroki wachlarz oddziaływania, szczególnie po zredukowaniu cząsteczki, ponieważ wnika do powierzchownych warstw naskórka; natomiast znacznie mniej chroni przed UVA o długości fali od 340 nm do 400 nm,
    • tlenek żelaza - uzupełnia się nim środki zawierające tlenek cynku i dwutlenek tytanu, aby zamaskować tworzącą się poświatę.

    Bardzo duże znaczenie, w produktywności preparatów chroniących przed promieniowaniem UV, ma współczynnik wysokości ochrony przeciwsłonecznej. Nazywane są inaczej faktorami i wyznaczają poziom fotoprotekcji przed promieniowaniem. SPF, czyli z języka angielskiego Sun Protective Factor, stworzył Franz Greiter. Liczba SPF wyznacza czas, w którym można przebywać na słońcu po zaaplikowaniu preparatu, bez konsekwencji oparzenia słonecznego. Oblicza się go przez zestawienie ilości promieniowania, która potrzebna jest do spowodowania rumienia, na skórze chronionej oraz niechronionej określonym preparatem. Podkreślić trzeba jednak, że SPF określa jedynie zmniejszenie niekorzystnego oddziaływania pro-mieni. W zasadzie żaden preparat nie zawiera blokerów, które kompletnie powstrzymuje wnikanie promieni UV w skórę, ale ochrania w najwyższy możliwy sposób. Nawet wysoki faktor pozwala nam się opalić, gwarantując bezpieczną i trwałą opaleniznę. Wskaźnik SPF systematyzuje się następująco:

    • 2-6 - ochrona niska;
    • 8-12 - ochrona średnia;
    • 15-25 - ochrona wysoka;
    • 30-50 - ochrona bardzo wysoka;
    • 50+ - ochrona ultra wysoka.

    W innych językach występują takie oznaczenia wskaźnika ochrony przeciwsłonecznej jak: LSF, BF, FP, SF i IP. Warto zaznaczyć, że współczynnik SPF oznacza tylko poziom ograniczenia kontaktu skóry z UVB. Tak więc w dobrym kosmetyku ochronnym powinna znaleźć się także informacja dotycząca ochrony przed UVA. Takie faktory oznacza się następująco: IPD - Immediate Pigmentation Darkening, PPD - Persistant Pigmentation Darkening, PFA - Protection Factor UVA oraz PPF - Photo-toxic Protection Factor. Wartość tych wskaźników jest wprost proporcjonalna do efektywności ochrony. Jednakże nie ma jednakowego przedziału oceny środków przeciwsłonecznych w spektrum ochrony przed UVA. Skuteczność kosmetyków przeciwsłonecznych zależy również od trwałości danego środka po lokalnym aplikowaniu ich na skórę. Możliwymi przyczynami, które zmniejszają działanie są: styczność z wodą, aktywność fizyczna oraz mechaniczne pozbywanie się preparatu ze skóry, np. poprzez tarcie ubrań. Kosmetyk, który wykazuje wodoodporność, zachowuje swoje właściwości od 40 do 80 minut przebywania w wodzie. Należy więc aplikować preparat po kolejnych kąpielach wodnych. Współczynnik SPF powinien również wiązać się z fototypem skóry.

    Dobry kosmetyk przeciwsłoneczny musi wykazywać szeroki zakres fotoprotekcji, wodoodporność, długotrwałą ochronę oraz wysoką jakość kosmetyczną. Nawet wysoki faktor pozwala nam się opalić, gwarantując bezpieczną i trwałą opaleniznę.

    Filtry chemiczne

    Filtry chemiczne przenikają w górne warstwy naskórka i absorbują promieniowanie słoneczne, przekształcając je w energię cieplną. Po użyciu organicznych środków i wystawieniu skóry na słońce, odczuwa się ciepło. Filtry te przejawiają większą efektywność względem krótkich fal UVB. Mało jest filtrów chemicznych, które pochłaniają promieniowanie UVA i mogą wykazywać działanie fotouczulające. Przykładem chemicznego filtra jest wcześniej wspomniany kwas paraaminobenzoesowy i jego estry. Tworzy wiązania wodorowe w reakcji z proteinami keratynocytów. Protektory, które zawierają kwas paraaminobenzoesowy, zabarwiają skórę na żółto, co wpływa niekorzystnie na popularność tych środków. Kolejną grupę stanowią cynamoniany. Rozpuszczają się w wodzie i mają niską możliwość powodowania podrażnień skóry. Stosuje się je głównie w kosmetykach kolorowych z czynnikiem SPF.

    Do nowoczesnych filtrów chemicznych o uzasadnionej klinicznie sile działania należą arobenzony, pochodne kamfory i benzotriazole.

    Komentarze