Jajko wielkanocne jako symbol. Zwyczaje wielkanocne

Jajka wielkanocneBez wielkanocnych jajek nie wyobrażamy sobie świąt Wielkiej Nocy, zarówno tych ugotowanych, którymi dzielimy się w czasie wielkanocnego śniadania, jak również kolorowych pisanek, które zdobią nasze święconki i stroiki. Czy tak naprawdę wiemy, co oznacza wielkanocne jajko? Co ma oznaczać i dlaczego właśnie ono zostało wybrane na symbol świąt Wielkiej Nocy?

Jajko dawniej: co symbolizowało?

Dla nas jajo kojarzy się z wiosennymi Świętami Zmartwychwstania. Co ciekawe, jajko było już symbolem w czasach starożytnych, oczywiście nie świat wielkanocnych, ale dekorowane jajka już wcześnie, a dokładniej w czasach starożytnego Egiptu określane były jako symbol urodzaju, zdrowia ale i miłości i płodności. Jeden z egipskich bogów, zwany Ptah, ukazywany był z jajkiem, co ciekawe w jego "towarzystwie" przedstawiana była także bardziej znana nam Afrodyta, grecka bogini miłości i płodności. Jajko zawsze kojarzyło się urodzajem, radością. Według etnologów to niejako symbol uniwersalny, dla większości kultur było symbolem nowego życia, potencjału. Nie da się ukryć, że to symbol bardzo pozytywny, kojarzący się z życiem, dobrem, radością.

Następnie jajko znalazło wyjątkowe miejsce w kulturze prasłowiańskiej, czyli cywilizacji naszych przodków. Dla nich z jednej strony było ono symbolem urodzaju i dobrobytu, z drugiej, elementem niejako magicznym, chroniło przed złem, nieczystymi mocami: jajko noszono nawet przy sobie, aby zapewnić sobie szczęście i powodzenie.

Nieco później, w kulturze Słowian, jajko było symbolem życia, związane było z kultem boga słońca, co ciekawe, nie pozwalano na spożywanie jaj, zwłaszcza po otrzymaniu chrztu przez Polskę. Jajko wiązało się bowiem z obrzędami pogańskimi, kościół nie pochwalał więc spożywania jaj, nakazywał je świecić i dopiero wtedy jeść, co przetrwało do dnia dzisiejszego. Dawniej jednak świecono jedynie jajka pomalowane na czerwono. Czerwień była kolorem zarówno krwi Chrystusa, jak i kolorem zwycięstwa, miłości.

I jeszcze dwie ciekawostki: święconych jaj nie wolno wyrzucać, trzeba je wszystkie zjeść, dotyczy to oczywiście nie tylko jaj ale wszystkiego, co znajduje się w poświęconym koszyczku. To bowiem zła wróżba, jeśli wyrzuci się poświęcone w Kościele jedzenie. Ponadto, inne symbole Wielkiej nocy, jak zajączek, kurczaczek czy baranek to również zwierzęta, które kojarzą się z nowym życiem, dobrobytem, przedstawiane zostawały nierzadko z bogami płodności i miłości: jako ich żywe "atrybuty".

Zwyczaje wielkanocne

Wielkanoc to w Polsce bardzo radosne święta, kojarzą się z wiosną, świeceniem palm i pokarmów oraz radowaniem się z powodu zmartwychwstania Jezusa. Jakie zwyczaje związane są z tymi świętami? Wiele z nich znamy lepiej lub gorzej, w niektórych jajka grają bardzo ważną rolę, inne zaś popularne są jedynie w pewnych regionach naszego kraju.

Święcenie palm w Niedzielę Palmową
W niedzielę przypadającą na tydzień przed Wielkanocą udajemy się do kościoła z kolorową palmą, symbolem Wielkanocy. Może to być palma wykonana samodzielnie lub kupiona. W czasie mszy odbywa się święcenie palm, którym od tej pory przypisuje się magiczne moce: palmy mają nieść rodzinie zdrowie, szczęście i dobrobyt.

Świecenie pokarmów w Wielką Sobotę
Jajko, którym się dzielimy przy Wielkanocnym stole to jajko poświęcone, czyli ułożone do wielkanocnego koszyczka i poświęcone w czasie mszy w Wielką Sobotę. Jak wygląda tradycyjna, polska święconka? To wiklinowy koszyczek ozdobiony serwetką i gałązkami bukszpanu. W środku układamy jajka (zarówno te, które zjemy, jak i wykonane samodzielnie pisanki i kraszanki), wędlinę, chleb, masło, chrzan tarty, sól, miód, pieprz i sól. Nierzadko znajduje się tam również baranek: wykonany z masła lub marcepanu, jako symbol świąt Wielkiej Nocy - a dokładniej zmartwychwstałego Jezusa. Do koszyczka można włożyć również wielkanocną babkę, idealną do świątecznej kawy. Świecenie pokarmów jest popularne nie tylko w Polsce, ale również w wielu innych krajach, w tym we Włoszech czy niemieckiej Bawarii.

Malowanie jajek
Niewielu z nas wie, że popularna pisanka to jedyna jedna z technik malowania jajek. Polega ona na malowaniu całego jajka na jeden kolor, następnie rysowano na niej różne wzory, rozmazując farbę lub barwnik, wzór miał wtedy kolor skorupki. Pięknie prezentują się również kraszanki: wykonuje się je tak samo jak pisanki, ale barwi w naturalnych wywarach, np. wywarze z cebuli (kraszanki mają kolor rudawy), soku z buraka (wychodzą nam różowe kraszanki), itp. W niektórych regionach Polski, m.in. w Krakowie popularne są również nalepianki, czyli jajka ozdobione różnymi naklejanymi elementami.

Śmigus dyngus
Znany i lubiany przez wielu zwyczaj świąteczny, Lany Poniedziałek przypada na dzień po Wielkanocy, kiedy oblewamy się wodą. Tak naprawdę jednak dawniej były to dwa odrębne zwyczaje. Śmigus polegał na smaganiu młodych dziewcząt wierzbowymi gałązkami i oblewanie nóg zimną wodą. Z kolei dyngus był wykupieniem się z tego zwyczaju: dziewczyna, która nie chciała być oblewana przez kolegów musiała przygotować dla nich drobny podarek: piękne pisanki lub kawałek ciasta. Na innych śmigus polegał na smaganiu kostek witkami, a z kolei dyngus na oblewaniu wodą z zaskoczenia.

Wieszanie Judasza
W wielu regionach Polski zwyczaj ten zwany jest topieniem Marzanny, kuły, która symbolizować ma odchodzącą zimę. Nie jest związany z Wielkanocą. W innych, np. na Podkarpaciu, ma miejsce topienie lub wieszanie Judasza: dokładnie w ten sam sposób.

Na Kujawach i Pomorzu w wielu regionach kultywuje się również rytualny pogrzeb śledzia i żuru, który jedzono w czasie Wielkiego Postu: w wielkanocny poranek z radością zjadało się smaczne i pożywne jajko.

Jajko w czasie świąt Wielkanocnych

Jajko w czasie Wielkiej Nocy występuje w wielu odsłonach: jako składnik potraw ale i kolorowa ozdoba, pisanka czy kraszanka. Jajko to główny składnik wielkanocnego śniadania, jemy je ugotowane na miękko, twardo, z majonezem i różnymi sosami czy pastami. Doskonale smakuje jako składnik świątecznych sałatek oraz zawijane w szynce lub jako smaczna i pożywna jajecznica. Z kolei pisanki wykonujemy samodzielnie lub kupujemy gotowe. Młodzi rodzice zwykle stawiają na samodzielne wykonanie kolorowych jajek: to doskonała okazja do rozwijania kreatywności u dzieci, które z ochotą zabierają się do malowania i ozdabiania wydmuszek. Takie oryginalne i wykonane z sercem pisanki są doskonałą ozdobą wielkanocnego stołu oraz koszyczka ze święconką.

Komentarze