Neurotyczność - czym jest, jak się objawia?

Wielka Piątka - neurotycznośćNeurotyczność to jeden z wymiarów koncepcji osobowości, zwanej Modelem Wielkiej Piątki. To cecha, opierająca się na niestabilności emocjonalnej o charakterze nerwicowym, czyli lękowym. Osoby neurotyczne są stale czymś przejęte, zaniepokojone, odczuwają lęki, cechuje je huśtawka nastrojów.


Teoria PEN oraz Model Wielkiej Piątki

Istnieje wiele teorii osobowości. Jedną z nich jest teoria PEN, stworzona przez cenionego psychologa Hansa Eysencka. To teoria czynnikowa, której założenia opierają się o biologiczne uwarunkowanie temperamentu oraz koncepcję, że cechy charakteru są uniwersalne. Jej autor wyróżnił trzy podstawowe składniki osobowości, którymi są:

  • psychotyczność,
  • neurotyczność,
  • ekstrawersja.

Od pierwszych liter tych słów pochodzi nazwa koncepcji.

Psychotyczność w ujęciu autora koncepcji jest to cecha osobowości, obejmująca wysoki poziom impulsywności w działaniu oraz niewielkie poszanowanie dla norm społecznych. Osoby takie cechuje brak empatii, są wręcz aspołeczne, mają trudności w funkcjonowaniu społecznym, w nawiązywaniu kontaktów. Są egocentryczne oraz mają tendencję do zachowań agresywnych.

Neurotyczność w tym modelu jest cechą charakteru, obejmująca odczuwanie emocji w sposób bardzo niestabilny. Osoba neurotyczna (neurotyk) łatwo przechodzi z jednego nastroju w drugi, często odczuwa lęk (również nieuzasadniony) ale i smutek, gniew, bywa, że złości się bez powodu.

Z kolei ekstrawersja oznacza kierowanie swojej energii to otoczenia. Cechuje osoby aktywne, towarzyskie, żywiołowe. Ekstrawertycy mają wiele pasji ale traktują je dość powierzchownie. Poszukują wyzwań, ich domeną jest działanie, bywają beztroscy i nieuważni.

Oczywiście każdy z tych biegunów ma swoją drugą stronę medalu. W przypadku psychotyczności przeciwieństwem jest prawidłowe uspołecznienie, czyli właściwe funkcjonowanie społeczne, podczas gdy psychotyczność określa się stanem patologicznym, czyli zaburzonym. Przeciwieństwem neurotyzmu jest równowaga emocjonalna, a ekstrawersji - introwersja.

Model Wielkiej Piątki to nazwa innej, znanej teorii psychologicznej, wyjaśniającej mechanizm powstawania osobowości. Według autorów - Paula Costy oraz Roberta McCrae - osobowość jest składową pięciu czynników (stąd nazwa), co nieco rozbudowuje model PEN. Każdy z nich także składa się z dwóch biegunów.

  1. Pierwszym czynnikiem jest para neurotyczność oraz stałość (równowaga) emocjonalna, co jest analogią do poprzedniego modelu. neurotyczność również jest w tym wypadku postrzegana jako skłonność do przeżywania negatywnych emocji, w tym lęku. Stałość jest z kolei stanem równowagi emocjonalnej.
  2. Drugi wymiar stanowi para ekstrawersja oraz introwersja, zupełnie tak, jak w modelu PEN. Są one rozumiane dokładnie w ten sam sposób.
  3. Nowym, trzecim składnikiem otwartość na doświadczenia, wyrażająca się w chęci poznania nowych rzeczy. Cechuje ona osoby ciekawe świata oraz dobrze adaptujące się do zmian. Przeciwieństwem jest oczywiście tendencja do konserwatyzmu oraz lęk przed tym, co nowe.
  4. Czwartym czynnikiem w tej teorii jest ugodowość, czyli pozytywne nastawienie do innych ludzi. Jej przeciwieństwem jest antagonizm, czyli wroga postawa wobec innych.
  5. Piątym, ostatnim wymiarem jest sumienność, czyli zorganizowanie oraz wytrwałość w działaniu. Jej drugim biegunem jest chaotyczność oraz niezorganizowanie.

Przekładając teorię na rozumowanie przeciętnego człowieka można stwierdzić, że według jej autorów osobowość każdego człowieka składa się z wszystkich pięciu czynników w konkretnym stopniu, np. niskiego poziomu neurotyzmu, wysokiego ekstrawersji, dużej otwartości na doświadczenia, wysokiej ugodowości oraz średniej sumienności.

Oznacza to, że… każdy z nas posiada pewien poziom neurotyczności, mimo że cecha ta kojarzy się negatywnie.

Jak objawia się neurotyczność w życiu codziennym i jak ją zmierzyć?

Neurotyczność: jak się objawia?

Neurotyczność jest cechą, opartą na występowaniu udanej osoby zmian nastrojów oraz emocji, spośród których osiową emocją jest niestety lęk. Osoby o wysoki poziomie neurotyzmu stale się czymś martwią, są zalęknione bez wyraźnej przyczyny, często odczuwają negatywne emocje, w tym gniew, złość, smutek, frustrację. Mają niską odporność na stres i nie potrafią sobie z nim poradzić. Wysoka neurotyczność może być powodem występowania szeregu zaburzeń nastroju, w tym depresji ale i zaburzeń lękowych, np. fobii.

Jak zmierzyć poziom neurotyczności?

Neurotyczność mierzą standaryzowane testy psychologiczne, czyli narzędzia, których używać mogą jedynie osoby po studiach psychologicznych. Testy te mają zwykle postać kwestionariuszy, czyli pytań z kilkoma odpowiedziami do wyboru. Zwykle do mierzenia poziomu neurotyczności wykorzystuje się narzędzia do diagnozy osobowości, stosowane przez psychologów w poradniach psychologicznych, szpitalach, poradniach zdrowia psychicznego ale i nierzadko przez specjalistów, prowadzących własną praktykę.

Jak pracować nad neurotycznością?

Czy wysoki poziom neurotyzmu można obniżyć? Neurotyzm nie jest konkretną ilością czegoś, jak np. płytki krwi w badaniu morfologicznym, który można dokładnie określić. jest pewnym poziomem, który szacuje się na podstawie odpowiedzi osoby badanej, jakich udzieliła w teście. Jeśli jednak psycholog stwierdzi, że poziom neurotyzmu jest za wysoki lub widoczne są jego konsekwencje w funkcjonowaniu danego człowieka, możliwe jest podjęcie pracy nad obniżeniem poziomu neurotyzmu. Obejmuje ona terapię psychologiczną, która opierać się będzie na zmianie negatywnych myśli oraz zachowań, nauce panowania nad lękiem oraz kontroli emocji.

Ocena: 5.0

Komentarze