Neurotyk, czyli życie w ciągłym lęku

Psychologia

NeurotykNeurotyzm to jedno z istotniejszych pojęć w psychologii, a dokładniej psychologii osobowości. Oznacza cechę osobowości, która charakteryzuje się stanem podwyższonego lęku i napięcia. Lęk nie jest rzeczywisty, najczęściej dotyczy przeszłości - mimo to wywiera ogromny wpływ na nasze funkcjonowanie. Skąd bierze się neurotyzm i jak żyć z neurotykiem?

Neurotyzm jako cecha osobowości

Neurotyzm to termin, zaczerpnięty z psychologii osobowości i oznacza tendencję do doświadczania nadmiernego lęku oraz negatywnych stanów emocjonalnych, takich jak uczucie bezradności, beznadziejności. Osoba z cechami neurotycznymi jawi się jako człowiek przestraszony, zagubiony, chwiejny emocjonalnie. Poza lękiem, pojawiają się u nich również takie uczucia jak gniew, frustracja, mogą zdarzyć się zachowania agresywne czy napady paniki. To sposoby na poradzenie sobie z lękiem. Co ciekawe, osobowość każdego z nas oznacza się pewnym poziomem neurotyzmu. U osób o "zdrowej" osobowości jest on jednak tak niski, że nie wpływa destruktywnie na nasze funkcjonowanie. Przeciwieństwem neurotyzmu jest równowaga emocjonalna.

Skąd biorą się neurotycy?

Genezę powstania osobowości neurotycznej oraz posiadania neurotycznych cech osobowości tłumaczą psychoanalitycy. Według nich przyczyna neurotyzmu leży we wczesnym dzieciństwie, w dokładniej doświadczaniu lęku podstawowego. Oznacza on, że dziecko czuło się zaniedbane, samotne, mogło być odrzucone przez rodziców, którzy nie zaspokajali jego potrzeb emocjonalnych. Niekorzystnie na rozwój osobowości dziecka wpływają również: wroga atmosfera w domu, izolacja od rówieśników czy konflikty rodzicielskie, w których dziecko uczestnicy lub jest zmuszane do objęcia którejś strony. W tym wypadku pozbawia się dziecko poczucia bezpieczeństwa, które jest niezbędne do wykształcenia się "zdrowej" osobowości. Czy można mówić o dziedziczeniu neurotyzmu? Nie do końca ale badacze wskazują na występowanie mechanizmu modelowania, czyli uczenia się społecznego. Pewnych zachowań, w tym neurotycznych możemy uczyć się poprzez ich obserwację, nabywają tym samym cechy, jakie je warunkują. Przykładem jest bezradna, niepewna siebie matka, która uczy takiego zachowania swoje dziecko, gdyż jest dla niego modelem, wzorem, od jakiego nabywania pewne umiejętności. Poza tym, wskazuje się na pewną rolę fizjologii w genezie neurotyzmu, a dokładniej nadaktywnością układu współczulnego oraz limbicznego.

Jak żyje neurotyk i jak żyć z neurotykiem?

Skoro wiemy już, jaka jest geneza neurotyzmu, warto dowiedzieć się, jak wygląda życie takiej osoby. Neurotyk na pierwszy rzut oka nie zdradza swoich problemów ale jeśli nieco lepiej go poznamy, jawić on nam się będzie jako człowiek zalękniony, nieco bezradny, cichy, spokojny, mało pewny siebie. Osoby o osobowości neurotycznej są zamknięte, skryte, mają trudności z nawiązywaniem relacji oraz są niechętne nawiązywaniu nowych znajomości, czemu winna jest nieśmiałość. Neurotycy dużo gorzej znoszą stres, silniej na niego reagują, a jego skutki są dla nich bardziej dotkliwe. Ponadto, to ludzie dokładni, skrupulatni, nierzadko dążący w działaniu do perfekcji. Jest ona sposobem na pozyskanie aprobaty ze strony otoczenia, a uznanie jest dla neurotyków niezmiernie istotne. Pragną oni kontaktu z innymi i ich pozytywnej opinii, a jednocześnie uciekają przez ludźmi z lęku o porzucenie.

Brzmi trochę jak mechanizm błędnego koła? Faktycznie, tak właśnie jest. Niestety, życie neurotyka składa się z ciągłych paradoksów, sprzecznych potrzeb zapętlania się spirali lęku. Czy z takim człowiekiem można nawiązać relację lub być w nim w związku? Jest to możliwe ale niezwykle trudne, z uwagi na nadmierny lęk oraz wyżej wymienione cechy neurotyka. Bezsprzecznie utrudniają one codzienne funkcjonowanie oraz upośledzają relacje międzyludzkie. Neurotyk jawi się nam jako osoba o dwóch twarzach: z jednej strony czuje, że pragnie kontaktu z ludźmi, dąży do niego, chce być lubiany i poważany w towarzystwie, a z drugiej izoluje się, a czasem wręcz szuka możliwości konfrontacji i wszczyna konflikty. Ponadto, neurotyk pragnie niezależności, chce być samowystarczalny. Dla wielu osób neurotycy to ludzie dziwni, nierzadko wyobcowani. Tak naprawdę jednak to osoby, które żyją w ciągłym lęku, a ich egzystencja uwarunkowana jest borykaniem się z różnymi, często sprzecznymi potrzebami. Jak zatem pomóc neurotykowi? Mimo iż wykształcenie się osobowości neurotycznej nie jest klasyfikowane jako choroba, warto podjąć profesjonalną terapię psychologiczną. Jej celem jest zmniejszenie lęku oraz jednocześnie zwiększenie komfortu życia danej osoby.

Czy neurotyzm podlega terapii?

Neurotyzm nie jest uznany za jednostkę chorobową, jedynie za cechę osobowości, która występując w dużym nasileniu, może poważnie utrudnić nam normalne funkcjonowanie. Wskazane jest więc korzystanie z fachowej pomocy. Najlepsze efekty przynosi terapia psychologiczna, która rozpoczyna się od konsultacji wstępnej, kiedy to określa się poziom neurotyzmu i dobiera metody pomocy. Być może konieczny będzie tylko czasowy kontakt z psychologiem oraz dalsza praca przy pomocy jego wskazówek. Jednak w przypadku wyjątkowo nasilonego neurotyzmu oraz zaburzeń współistniejących (np. depresja) niezbędne jest podjęcie regularnej, długoterminowej terapii oraz wizyta u lekarza psychiatry. Terapia ma na celu głównie uświadamiania sobie swoich stanów emocjonalnych oraz trenowanie umiejętności radzenia sobie ze stresem.

Neurotyzm - zapobieganie lepsze od terapii

Mimo iż - jak wspomniano wyżej - neurotyzm nie jest chorobą, a jedynie cechą ludzkiej osobowości, o wiele lepiej zapobiegać mu niż później poddawać terapii. Pamiętajmy, że wychowanie dziecka ma największy wpływ na to, jakim człowiekiem będzie w przyszłości. Nasze oddziaływania rodzicielskie są niejako buforem osobowości naszej pociechy. Wychowanie córki lub syna w atmosferze ciepła, serdeczności i miłości zapewni mu wzrastanie w przyjaznym środowisku. Taki klimat zapewni poczucie bezpieczeństwa oraz zminimalizuje lęk, będący podstawą osobowości neurotycznej.

Autor: psycholog Monika Kornaś

Komentarze