Olejki eteryczne - czym są? Właściwości, działanie, zastosowanie

Olejki eteryczne - AromatoterapiaZiołolecznictwo jest dziedziną wiedzy, która cieszy się niesłabnącą popularnością i chyba każdy od czasu do czasu korzysta z jego dorobku. Istnieje jednak dziedzina wiedzy, która jest o wiele słabiej znana, chociaż także u jej podstaw leży wiedza na temat roślin. Jest nią aromaterapia, która wykorzystuje tak zwane olejki eteryczne, z którymi wiąże się wiele mitów i niedomówień.

Chociaż aromaterapia cieszy się coraz większą popularnością, kwestie związane z olejkami eterycznymi otacza nimb tajemnicy.

Olejki eteryczne - czym naprawdę są?

Olejki eteryczne są lotnymi substancjami produkowanymi w tkankach wydzielniczych roślin, a ich produkcja przez roślinę jest wynikiem procesów metabolicznych. Na każdy olejek eteryczny składa się często bardzo wiele substancji, a niektóre z olejków mogą zawierać ich nawet ponad 300, jednak zazwyczaj jeden ze związków chemicznych występuje w znacznie większej ilości niż inne, grając wiodącą rolę. Najczęściej pozyskuje się je poprzez destylację parą wodną, jednak w użyciu są też liczne inne metody, w tym wytłaczanie, adsorpcja czy ekstrakcja rozpuszczalnikami organicznymi. Do najbardziej charakterystycznych związków chemicznych składających się na olejki eteryczne należą terpeny, ketony, aldehydy, alkohole, estry, laktony, a także rozmaite inne substancje organiczne. Pomimo olbrzymiego zróżnicowania, olejki eteryczne mają pewne cechy wspólne.

Właściwości

Posiadają one cechę zwaną lotnością i to ona powoduje, że po otwarciu buteleczki w powietrzu rozprzestrzenia się silny zapach, który często jest charakterystyczny dla rośliny, z której pozyskuje się dany typ olejku. Łatwo rozpuszczają się one w tłuszczach oraz alkoholach, jednak nie są rozpuszczalne w wodzie. Olejki eteryczne nie są tłuste. Jeżeli olejek eteryczny pozostawia tłusty ślad po wyschnięciu, oznacza, że został zafałszowany.

Są one także często mylone z tak zwanymi olejkami zapachowymi, które często nie zawierają w swoim składzie żadnych naturalnych substancji i są zwyczajnie syntetycznymi kompozycjami zapachowymi. Takie olejki nie posiadają żadnych właściwości zdrowotnych i stanowią poważne zagrożenie.

Czystość i naturalność olejków eterycznych

Olejki eteryczne są substancjami, które niezwykle trudno jest pozyskać, a wielu sprzedawców i dystrybutorów dopuszcza się wielu naruszeń. W rzeczywistości zwykły konsument nie może sam sprawdzić dokładnie jakości olejku eterycznego. Niemal każdy producent czy dystrybutor twierdzą, że ich olejki są całkowicie naturalne i czyste. To stwierdzenie jednak często mija się z prawdą. Jedynym sposobem na stwierdzenie tego jest tak naprawdę wnikliwa analiza laboratoryjna. Dla konsumenta, który nie może dokonać analizy olejku, jednym z wyznaczników jakości jest cena produktu. Cena wielu olejków popularnych firm wynosi kilka złotych. Cena taka jest zdecydowanie za niska, by olejek mógł być naturalny, gdyż najczęściej sam surowiec w ilości takiej, jaka jest potrzebna do wyprodukowania danej ilości olejku, jest o wiele droższy, a przecież dochodzą jeszcze koszty produkcji i dystrybucji.

Jeżeli pragnie się kupić dobry olejek, trzeba wydać na niego zdecydowanie więcej, nawet kilkadziesiąt złotych za buteleczkę. Dobrym sposobem na nabywanie dobrych olejków jest wnikliwa analiza marki, pod jaką występują. Powinien on więc dokładnie przyjrzeć się danemu przedsiębiorstwu. Można też po prostu korzystać z wiedzy innych, bardziej doświadczonych osób, które znają się na dziedzinie wiedzy, jaką jest aromaterapia.

Nie zawsze jednak najwyższa jakość jest wymagana. Jeżeli olejek nabywa się tylko po to, by użyć go w kominku aromaterapeutycznym, można kupić tani produkt. Nawet niezbyt czysty olejek eteryczny będzie w takim przypadku lepszy od olejku zapachowego.

Osobną kwestią są certyfikaty. Wiele firm je posiada, jednak w rzeczywistości są one często po prostu znakiem towarowym, który często bywa rejestrowany za granicą. Olejek może posiadać bardzo niską jakość, a być oznaczony certyfikatem zupełnie naturalnego wyrobu. Naturalny olejek powinien posiadać certyfikaty ISO, a w polskich warunkach posiadać powinien atest PTA, czyli Polskiego Towarzystwa Aromaterapeutycznego lub PZH - Państwowego Zakładu Higieny. Dobry olejek powinien spełniać też normy Farmakopei Polskiej i IFRA (International Fragrance Association). Można też sprawdzić, czy producent należy do IFEAT- International Federation od Essential Oils and Aroma Trades.

Olejki eteryczne zawsze powinny mieć także dokładne informacje na temat składu chemicznego, gatunku i odmiany rośliny, z jakiej je pozyskano, a także informacje związane z działaniami niepożądanymi czy te przydatne dla alergików. Klienci powinni być też informowani o pochodzeniu danego olejku oraz tego, z jakiej części rośliny pochodzi, gdyż czasem olejek eteryczny pozyskany z jednej części rośliny różni się znacznie od tego, który pozyskany jest z innej jej części. Tak jest w przypadku chociażby dość popularnego olejku cynamonowego. Na rynku można znaleźć olejek z kory cynamonowca cejlońskiego oraz z jego liści. Są to tak naprawdę dwa zupełnie różne olejki, jednak nie każdy producent informuje, z jakiej części rośliny wydestylowano olejek.

Olejki eteryczne - działanie i zastosowanie

Aromaterapia to dziedzina wiedzy, która jeszcze niedawno nie była uważana za całkowicie naukową i rzeczywiście w klasycznym jej ujęciu była ona rodzajem duchowej nauki, gdyż koncentrowała się głównie nad wpływem olejków na umysł i duszę. Aspekty te są dzisiaj niezwykle popularne, jednak współczesna aromaterapia to coś znacznie więcej niż nauka duchowa. Dziś ta dziedzina znajduje się w ścisłym kręgu zainteresowań lekarzy i naukowców, a olejki wykorzystywane są w leczeniu poważnych chorób, w tym tych wywołanych przez drobnoustroje.

Warto jednak dodać, iż badania nad wpływem olejków na konkretne mikroorganizmy najczęściej prowadzone są in vitro, co oznacza, że najczęściej nie są one testowane w żywym organizmie podczas badań klinicznych. W organizmie ludzkim olejki mogą zachowywać się inaczej i może charakteryzować je inna skuteczność niż w przypadku badań in vitro. Badania kliniczne też jednak bywają przeprowadzane, a naukowcy próbują stworzyć skuteczne leki, których bazą będą właśnie olejki eteryczne.

Jak stosować?

Olejki eteryczne to niezwykle skoncentrowane substancje, które najczęściej stosuje się, wdychając je, jednak przenikają one także przez skórę, a ich aplikacja na większy obszar ciała powoduje ich przeniknięcie do krwiobiegu. Zawarte w nich substancje, takie jak terpeny, zmieniają tymczasowo właściwości warstwy rogowej naskórka, umożliwiając wniknięcie im i innym substancjom obecnym w olejku do organizmu. Po penetracji naskórka dostają się one do naczyń włosowatych zlokalizowanych u jego podstawy, a stamtąd rozprzestrzeniają się po całym organizmie, wywierając działanie ogólne. Taka droga ich aplikacji jest pożądana ze względu na to, że podane doustnie, mogą bardziej zaszkodzić, niż pomóc i chociaż jest to możliwe, nie zaleca się absolutnie takiego sposobu aplikacji bez konsultacji z profesjonalistą. Nie mogą one być także stosowane przez każdego. Unikać muszą ich kobiety w ciąży, a niektóre z nich mogą być niebezpieczne między innymi dla alergików. Niektórych olejków nie należy też stosować u dzieci.

Olejki eteryczne najczęściej stosuje się w kominku aromaterapeutycznym. Do pojemniczka napełnionego wodą wkrapla się kilka do kilkunastu kropli olejku. Pod nim umieszcza się podgrzewacz, a olejek paruje, wypełniając pomieszczenie swą wonią. Taki sposób jego aplikacji działa nie tylko na nastrój, ale ma konkretne działanie terapeutyczne, gdyż cząsteczki olejku wnikają przez nozdrza do organizmu. Unoszące się w powietrzu związki chemiczne zawarte w olejku niszczą też obecne w powietrzu bakterie czy wirusy. Wiele olejków łagodzi dolegliwości związane z depresją czy nerwicą, a także bezsennością, jednak nie powinno się ich traktować jako głównego lub jedynego środka. Nie leczą one tych stanów trwale, a ich działanie jest zbyt słabe w przypadku naprawdę ciężkich schorzeń tego typu. Przy tych dolegliwościach wskazana jest konwencjonalna terapia, a aromaterapia może być jej uzupełnieniem.

Innym sposobem aplikacji jest tradycyjna inhalacja. Do szerokiego rondla z gorącą wodą wkrapla się olejek w ilości kilkunastu kropli. Następnie nakrywa się głowę ręcznikiem i wdycha parę przez 10-15 minut. Taką inhalację powtarza się dwa razy dziennie. Można nią leczyć nieżyty dróg oddechowych i różne inne choroby zapalne.

Popularne są też kąpiele olejkowe, które polegają na wkropleniu 10-15 kropli olejku eterycznego na wannę wody. Powinno się utrzymać temperaturę wody na poziomie 40-45 stopni, aby powietrze nasycone było danym olejkiem.

Mechanizm oddziaływania olejków na procesy mentalne i emocjonalne jest bardzo skomplikowany, jednak opiera się on na ich wpływie na układ limbiczny. Jest to część mózgu odpowiedzialna za te właśnie procesy, a olejek wdychany stymuluje ten układ, wywołując ściśle określone działanie. Każdy olejek posiada zupełnie inny wpływ na emocje i myśli.

Kontrowersje związane z użyciem wewnętrznym

Olejki eteryczne bywają stosowane także doustnie, jednak absolutnie nie należy stosować takiej metody na własną rękę. Olejki eteryczne w tej formie, nieumiejętnie stosowane, mogą być naprawdę niebezpieczne. Decyzję o doustnym podaniu olejku zawsze powinien podjąć lekarz lub doświadczony aromaterapeuta. Należy mieć także na uwadze, że wiele olejków eterycznych wchodzi w interakcje z lekami. Jeżeli chce się ich używać, a przyjmuje się stale jakieś leki, koniecznie skonsultować ich użycie z lekarzem. Żadna firma nie może legalnie napisać, że jej olejek nadaje się do użytku wewnętrznego. Wynika to z prawa polskiego i prawa Unii Europejskiej, gdyż nie można według niego twierdzić, że produkt jest leczniczy, kiedy nie posiada on statusu leku, a olejki eteryczne, pomimo swoich silnych terapeutycznych właściwości, nie są uznane w Polsce za leki.

Olejek do stosowania terapeutycznego musi być najlepszej jakości i musi charakteryzować się najwyższą czystością, a to oznacza, że jego cena będzie niestety wysoka. Większość producentów jednak oferuje olejki rozcieńczane, w których obecne mogą być także rozpuszczalniki i inne substancje. Do celów leczniczych nie należy kupować olejków bez wspomnianych atestów i dokładnych informacji o składzie i najlepiej kupować takie, które były przebadane laboratoryjnie.

Wybrane olejki eteryczne o wyjątkowo korzystnym działaniu na nastrój i działaniu przeciwzapalnym do stosowania w kominku i podczas kąpieli

Poniżej znajduje się krótka lista popularniejszych olejków eterycznych wraz z ich działaniem na organizm i nastrój. Należy używać ich, wkraplając od kilku do kilkunastu kropli do kominka aromaterapeutycznego lub używać w takiej samej ilości podczas kąpieli.

  • olejek cytrynowy - posiada przede wszystkim właściwości bakteriobójcze i wirusobójcze, a jego woń zdecydowanie poprawia nastrój i orzeźwia, co daje mu działanie stymulujące i przeciwdepresyjne;
  • olejek cedrowy - wykazuje silne działanie antyseptyczne, a jego zapach koi nerwy i daje miłe odprężenie. Polecany jest więc przy depresji i nerwicy, a także wszelkiego rodzaju napięciach emocjonalnych;
  • olejek lawendowy - posiada silne działanie antyseptyczne, a także łagodzi lęki i posiada silne działanie uspokajające;
  • olejek sandałowy - posiada silne właściwości antyseptyczne, jednak najbardziej ceniony jest ze względu na oszałamiający zapach, który chyba każdy jest w stanie od razu zidentyfikować. Jest on doskonałym afrodyzjakiem i naturalnym antydepresantem;
  • olejek różany - jeden z najskuteczniejszych olejków na stany depresyjne, a także świetny afrodyzjak. Działa też antyseptycznie i immunostymulująco;
  • olejek z kory cynamonowca cejlońskiego - jest silnie baketriobójczy i wirusobójczy, a dodany do kąpieli pobudza krążenie i silnie rozgrzewa. Jego woń mocno pobudza i polecana jest przy zmęczeniu umysłowym i intensywnej nauce. Od wieków jest także używana jako jeden z najsilniejszych naturalnych afrodyzjaków;
  • olejek imbirowy - posiada właściwości antyseptyczne i rozgrzewające. Pobudza krążenie i rozszerza pory. Działa pobudzająco i jest naturalnym afrodyzjakiem;
  • olejek eukaliptusowy - posiada działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe, a także jest naturalnym antydepresantem i działa odświeżająco na umysł. Posiada też właściwości przeciwreumatyczne;
  • olejek jałowcowy - działa antyseptycznie, a także jest skuteczny w depresji i bezsenności;
  • olejek kamforowy - działa immunostymulująco oraz przeciwreumatycznie, a także pobudzająco;
  • olejek herbaciany - chociaż jego woń do przyjemnych nie należy, dobrze używać go w kominku i podczas kąpieli ze względu na sporą skuteczność w różnego rodzaju infekcjach. Osoby o czułym węchu mogą jednak uznać jego zapach za przykry;
  • olejek sosnowy - działa immunostymulująco i pomaga przy chorobach górnego układu oddechowego. Na umysł posiada działanie głęboko odprężające.

Olejki eteryczne to niezwykle modny ostatnio temat i chociaż drzemie w nich olbrzymia moc, należy używać ich z najwyższą ostrożnością. W przeciwieństwie do postrzeganych za niewinne herbatek ziołowych kropla olejku pozyskana jest często z wielu kilogramów surowca, co daje olbrzymią koncentrację substancji czynnych. Umiejętnie stosowane mogą mieć zbawienny wpływ na zdrowie, jednak stosowane bez wiedzy i z brakiem rozwagi, mogą poważnie zaszkodzić. Aromaterapia powinna być więc stosowana zawsze pod okiem specjalisty.

Źródła:

  • Henryk Różański, Olejki eteryczne i preparaty olejkowe, www.rozanski.ch
  • Elizabeth Ashley, The Complete Guide To Clinical Aromatherapy and The Essential Oils of The Physical Body: Essential Oils for Beginners, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2014
  • Michalina Adaszyńska, Maria Swarcewicz, Olejki eteryczne jako substancje aktywne lub konserwanty w kosmetykach, [w:] "Wiadomości Chemiczne", tom 66, nr 1-2, Polskie Towarzystwo Chemiczne, 2012
  • https://www.miod-malina.pl/zdrowie/olejki-eteryczne.html
Ocena: 5.0

Komentarze