Osobowość histrioniczna, czyli życie jako teatr uczuć

Osobowość histrioniczna - teatr uczućOsobowość, jako zespół cech wyróżniających nas spośród innych oraz warunkujących nasze zachowanie, jest zestawem tak wyjątkowym, że psychologia nie zna mu równych. Wyróżniamy również liczne zaburzenia osobowości, kiedy to wzorzec ten odbiega od prawidłowego oraz utrudnia normalne funkcjonowanie. Jednym z zaburzeń tego typu jest osobowość histrioniczna, cechująca się przesadą w wyrażaniu emocji, teatralnością uczuć oraz tendencją do zwracania na siebie uwagi.

Przyczyny histrionicznego zaburzenia osobowości

Przyczyn osobowości histrionicznej upatrujemy w wielu czynnikach. Wytłumaczenia mechanizmu tego zaburzenia szukać należy - według teorii psychodynamicznych - w okresie wczesnego dzieciństwa, w dokładnie w okresie 3-5 roku życia, kiedy dziecko przechodzi tak zwaną fazę separacji-indywiduacji. Ma wtedy miejsce separacja z opiekunem oraz zrozumienie przez dziecko, że jest odrębną jednostką. Maluch jest świadomy tego, że jest odrębny, wyjątkowy i poznaje świat jako on sam.  W pobliżu jednak znajduje się osoba rodzica czy opiekuna, który służy radą, pomocą, wsparciem. Nieco później, po ukończeniu 5 roku życia dziecko wkracza w fazę edypalną, czyli czas, gdy zaczyna dostrzegać własną seksualność, w tym czasie dziecko nawiązuje bliższą relację z rodzicem czy opiekunem płci przeciwnej.

W normalnym rozwoju fazy te przebiegają naturalnie. Niestety, w niektórych przypadkach rozwój dziecka zostaje zachwiany przez różne wydarzenia, na przykład brak czy odrzucenie ze strony rodzica. Maluch poszukuje zainteresowania u drugiego z rodziców lub dalszej rodziny, jednocześnie zabiegając o uwagę odrzucającego rodzica w sposób bardzo wyraźny, nierzadko nieakceptowalny przez niego. Dziecko może być nieposłuszne, rozrabiać, aby rodzic zwrócił na niego uwagę, specjalnie przeszkadzać w rozmowach, starając się w ten sposób niejako ukarać opiekuna, który je odrzuca. Tak właśnie według psychoanalityków rozwija się osobowość histrioniczna: nastawiona na zwracanie uwagi na siebie, bardzo wyraźnie okazywane emocje, niczym w najlepszym teatrze.

Podobne zdanie mają specjaliści, wskazujący na rolę czynników środowiskowych: według nich odrzucenie przez rodziców czy zaniedbanie również mogą przyczynić się do powstania tego zaburzenia osobowości. Na tej samej zasadzie działają zdrady, nieszczęśliwa miłość czy odrzucenie w grupie rówieśniczej, czyli podobne wydarzenia, jednak mające miejsce w innych, późniejszych etapach życia. Osobowość histrioniczna jest bowiem odpowiedzią na odrzucenie, to desperacka próba zwrócenia na siebie uwagi mimo obojętności ze strony otoczenia.

Jak objawia się osobowość histrioniczna?

Osiowym objawem histrionicznego zaburzenia osobowości jest wyolbrzymianie przeżywanych emocji, co porównywane jest wręcz do gry aktorskiej. Osoba taka usilnie próbuje być w centrum zainteresowania i czuje się źle, gdy jest niedoceniona lub ktoś nie zwraca na nią uwagi. Sposobów na zainteresowanie sobą otoczenia jest wiele: wymienione już teatralne wręcz okazywanie emocji, które mają tendencję do szybkiej i radykalnej zmiany, w tym przechodzenia z jednego stanu emocjonalnego w drugi. Obserwuje się także prowokowanie strojem, wyglądem (nierzadko z podtekstem erotycznym), podatność na sugestie. Osoba chora tak naprawdę jednak cechuje się płytką uczuciowością, związki sprowadza najczęściej do sfery intymnej.

Zaburzenia i choroby współistniejące z zaburzeniem

Osobowość histrioniczna rzadko występuje w tak zwanej czystej postaci: jako osobna jednostka chorobowa. Zwykle współistnieje z innymi zaburzeniami, w tym z innymi zaburzeniami osobowości, z depresją, zaburzeniami lękowymi, w tym nerwicami ale i chorobami takimi jak anoreksja czy bulimia. Można łączyć ją również z uzależnieniami, w tym z naużywaniem alkoholu.

Osoby zaburzone rzadko kierowane są do leczenia szpitalnego. Jest tak najczęściej w przypadku istnienia właśnie zaburzeń dodatkowych, w tym depresji czy zaburzeń lękowych z silnymi objawami lęku.

Leczenie osobowości histrionicznej

To zaburzenie osobowości wymaga, jak i inne, specjalistycznego leczenia. Optymalna terapią jest połączenie spotkań z psychologiem z farmakoterapią. Nie mniej jednak kluczem do sukcesu jest trafnie postawiona diagnoza oraz odpowiedni plan leczenia, który jest sukcesywnie realizowany.

Co najczęściej skłania do wizyty u specjalisty? Co ciekawe, nie są to same objawy osobowości histrionicznej ale skutki, a dokładniej trudności w relacjach z ludźmi. Nierzadko bowiem z powodu symptomów zaburzenia dochodzi do poważnych konfliktów, m.in. z rodziną, znajomymi czy partnerem. Osoba taka cierpi z tego powodu i zaczyna szukać pomocy u terapeuty. W trakcie spotkań ma miejsce omawianie funkcjonowania danej osoby, w tym jej relacji z innymi. Może to prowadzi do nagromadzenia emocji, nierzadko tych negatywnych. Terapeuta z kolei powinien być przygotowany na teatralność osoby chorej, jej zachowania prowokujące oraz domaganie się jak największego zainteresowania ze strony psychologa. Specjalista musi być czujny: osoba z histrionicznym zaburzeniem osobowości może posunąć się do szantażu, nawet wykorzystując groźby samobójstwa.

Autor: psycholog Monika Kornaś

Ocena: 5.0

Komentarze