Seksualność dzieci i nastolatków

Seksualność dzieci i nastolatkówO seksualności mówimy dziś niemało, rzadko jednak używa się tego określenia w kontekście dzieci. Uważa się bowiem, że sfera seksualna niewiele ma wspólnego z ich rozwojem, a niesłusznie. Co ciekawe, rozwój seksualny dziecka zaczyna się już… w momencie jego urodzenia! I choć wielu rodziców z niepokojem oczekuje momentu, gdy pociecha zacznie poruszać tematy, związane z seksualnością, warto dowiedzieć się, jak w tej sferze rozwija się nasze dziecko od narodzin do dorosłości.

0-3 lata: blisko z rodzicami

W tym czasie dziecko jest bardzo blisko z rodzicami, zarówno fizycznie, jak i psychicznie. To okres, gdy rodzice często dotykają, przytulają dziecko, jest to związane zarówno z okazywaniem maluszkowi miłości, jak również wykonywaniem codziennych czynności, takich jak karmienie, ubieranie czy przewijanie dziecka. W tym wieku masturbacja dziecięca zdarza się rzadko, aczkolwiek dzieci przed ukończeniem 1 roku życia zaczynają wykazywać zainteresowanie swoimi narządami płciowymi. To zupełnie naturalne, że ich dotykają, stanowi to normalny etap rozwoju. Nieco później, bo w 2 roku życia dziecko zaczyna proces identyfikacji z rodzicem tej samej płci. W tym wieku dostrzega już różnice między dziewczynką a chłopcem, bawi się zwykle z rówieśnikami tej samej płci.

4-7 lat: coraz bardziej świadome siebie

W wieku przedszkolnym u dziecka obserwujemy jeszcze więcej zachowań, wskazujących na identyfikację z własną płcią, w tym dziecięcy ekshibicjonizm czy masturbację dziecięcą, które mogą być powodem zmartwień rodziców czy opiekunów. Warto jednak pamiętać, że zachowania te są rozwojowe i nie stanowią odchylenia od normy.

Pojawiająca się w tym wieku masturbacja dziecięca może być powodem do zażenowania dla rodziców, nierzadko staje się także źródłem lęku o to, czy dziecko rozwija się prawidłowo. Spokojnie, wszystko jest w porządku, Twoja pociecha w ten sposób poznaje własne ciało! Masturbacja jest sposobem na zaspokojenie własnej ciekawości. W tym wieku funkcje masturbacji to też odprężenie oraz uzyskanie przyjemności.

Jak reagować? Pierwszą reakcją wielu rodziców jest krzyk, zażenowanie oraz chęć ukarania dziecka. Absolutnie nie wolno tego robić! Należy wytłumaczyć dziecku, że dotykanie swoich narządów płciowych publicznie nie jest akceptowane i że takie sytuacje zarezerwowane są jedynie jako bardzo osobiste. Maluch zazwyczaj sam wyrasta z dziecięcej masturbacji, może jednak ona powrócić w okresie dorastania.

Z kolei ekshibicjonizm dziecięcy, oznacza pokazywanie swojego ciała innym, co jest naturalne i ma charakter poznawczy u małych dzieci.

Jak reagować? Przede wszystkim nie krzyczeć i nie karać dziecka za zachowanie normalne w jego wieku. Nie zawstydzajmy dziecka ale tłumaczmy, że nagość owszem, jest dozwolona ale tylko w niektórych miejscach, na przykład podczas kąpieli, przebierania się czy latem na plaży. W innych sytuacjach, również w miejscach publicznych, nakazane jest zasłanianie ciała, a szczególnie pewnych jego części. To także doskonała okazja do przeprowadzenia z dzieckiem ważnej rozmowy na temat dotyku, czyli tego, kto i gdzie może dotykać dziecko, na przykład lekarz w trakcie badania. Przedszkolak bardzo chętnie chłonie informacje na temat panujących reguł i norm społecznych. Pamiętajmy jednak o spójności naszych słów z czynami. Rodzic, który mówi o zasadzie zakrywania ciała, sam również nie powinien epatować zbytnią nagością, zwłaszcza w obecności dziecka.

Co jednak zrobić, gdy dziecko w wieku przedszkolnym przyłapie nas w sytuacji intymnej?

Historia Alicji, lat 35: „Okropnie krępująca sytuacja… Nasza 5-letnia córeczka w sobotę rano przyłapała nas w czasie seksu… Oboje z  mężem byliśmy bardzo zażenowani, staraliśmy się to ukryć, mąż od razu poszedł do Zuzi do pokoju, zaczął jej coś tłumaczyć, że bardzo mamę kocha i że ją w ten sposób przytulał… Ja w ogóle nie ingerowałam w tą rozmowę, czułam się okropnie zawstydzona…

Historia Alicji dowodzi, że wielu rodziców nie wie, jak rozpocząć z dzieckiem rozmowę o seksie i kiedy to zrobić. Nie da się ukryć, że moment przyłapania rodziców w sytuacji intymnej jest najlepszym na to momentem.

Jak jednak rozmawiać o seksie z przedszkolakiem? Odpowiedź jest prosta i trudna jednocześnie: adekwatnie do jego wieku. Dziecku w wieku córki Alicji można powiedzieć, że mama i tata bardzo się kochają, przytulają się i całują. Jest to dla nich przyjemne oraz właśnie dzięki temu dziecko pojawiło się najpierw w mamy brzuszku, a później na świecie. Należy jednak podkreślić, że tego typu zachowania są zarezerwowane jedynie dla dorosłych.

W tym wieku pojawia się również tendencja do podglądania rodziców i przyglądania się innych dorosłym, zarówno w sytuacjach intymnych, jak i w czasie kąpieli czy przebierania się. Dziecko może podglądać również rówieśników. Gdy zauważmy, że tak się zachowuje, należy wytłumaczyć synowi czy córce, że takie zachowanie jest niewłaściwe, że są takie sytuacje, że chcemy być sami i każdy ma prawo do prywatności. Dziecko może przyswoić tą informację z trudem, jednak i u niego nadejdzie etap zwiększonej intymności, kiedy rodzice będą wypraszani z łazienki w czasie jego kąpieli.

W wieku przedszkolnym możemy mieć również do czynienia z zabawami erotycznymi dziecka, czyli aktywnością, związaną tematycznie z seksualnością. Celem takich zachowań jest zdobywanie wiedzy, jak również wyrażanie siebie i swojej seksualności. Jak może bawić się dziecko? Popularna jest zabawa w dom, w tym w mamę i tatę oraz zabawa w lekarza. Dziecko w czasie zabawy w rodziców może odgrywać ich role, przytulać się i całować z rówieśnikami w zabawie, czyli czynić dokładnie to, co wy na co dzień. Rzadziej dzieci w zabawie pokazują scenę aktu seksualnego, nawet, gdy były jego świadkiem. Z kolei zabawa w lekarza może oznaczać rozbieranie się, dotykanie się, a czasem także oglądanie narządów płciowych.

Jak reagować? Nie należy zabraniać dziecku takich zabaw, gdyż mają one charakter rozwojowy. Należy jednak uprzedzić pociechę, że udział w zabawie powinien być przyjemny dla wszystkich jej uczestników i nie powinno zmuszać koleżanek czy kolegów do odgrywania ról, jeśli tego nie chcą i się na to nie godzą.

Ponadto, u przedszkolaków popularna jest erotyczna twórczość, czyli wykonywanie prac o tematyce seksualnej. Rodziców mogą na pierwszy rzut oka szokować rysunki postaci z zaznaczonymi genitaliami czy piersiami, postaci ulepione z plasteliny z wydatnymi ustami i krągłymi biodrami. Dziecko w ten sposób przekazuje swoje - rozwojowe w tym czasie - zainteresowanie seksualnością.

Kiedy zachowania dziecka mogą zaniepokoić?

Rodzice i opiekunowie powinni zachować szczególną czujność, gdy przedszkolak uwidacznia zbytnie zainteresowanie seksem, zadaje bardzo szczegółowe pytania oraz wykazuje się wiedzą, która przewyższa jego wiek. Zaniepokoić powinny nas słowa, związane z seksem, których dziecko nie usłyszało od nas oraz wyrażenia, określane jako seksualne wulgaryzmy. Powinniśmy zareagować również w momencie, gdy widzimy, że masturbacja lub ekshibicjonizm nasilają się w sytuacjach stresowych dla dziecka. Nasza pociecha w ten sposób rozładowuje napięcie i radzi sobie z lękiem. W takich sytuacjach warto rozważyć wybranie się z dzieckiem do psychologa.

5 rok życia: rozwija się poczucie wstydu

Bardzo istotnym momentem w życiu oraz rozwoju seksualnym dziecka jest 5 roku życia, kiedy rozwija się poczucie wstydu. W tym czasie dziecko zaczyna dostrzegać potrzebę intymności, należy to uszanować i np. przestać asystować dziecku w czasie załatwiania potrzeb fizjologicznych czy myć dziecko. W tym wieku maluch jest w stanie umyć się samodzielnie z pomocą naszych wskazówek.

6-10 lat: zmniejszenie zainteresowania seksem

Gdy dziecko rozpoczyna edukację w szkole podstawowej mówimy o tak zwanym okresie latencji, czyli okresie ciszy. Nie oznacza to, że rozwój seksualny nie postępuje. Po prostu w tym okresie nie jest on tak dynamiczny, a dziecko skupia się na nauce. Zwykle preferuje znajomości z rówieśnikami tej samej płci.

Co ciekawe, w tym czasie dziecko jest bardzo zainteresowane ciążą, porodem, zadaje szereg pytań, związanych z zapłodnieniem, byciem w ciąży i rodzeniem dziecka. Na tym etapie istotne jest wytłumaczenie, że dziecko jest stworzone z miłości rodziców, z uczucia, jakie wiążę mamę i tatę. Rodzice, który bardzo się kochają mają dzieci, które rosną w brzuszku mamy i przychodzą na świat w szpitalu. W tym wieku dziecko może również używać słów o seksualnym, erotycznym podtekście ale zwykle nie rozumie ich znaczenia albo używa ich w błędnym kontekście.

Wiek nastoletni: okres burzliwych zmian - seksualność nastolatków

Nie da się ukryć: wychowanie nastolatka nie należy do najłatwiejszych zadań rodzicielskich, nie mniej jednak w tym czasie mają miejsce bardzo dynamiczne zmiany w życiu młodego człowieka, zarówno w sferze fizycznej, psychicznej, emocjonalnej, jak i społecznej. Rozwój seksualny obejmuje w tym czasie zarówno dojrzewanie płciowe, jak również nierzadko inicjację seksualną. Młody człowiek wkracza w etap dorastania i zaczyna odczuwać potrzeby seksualne, w tym popęd seksualny. Jest to związane ze zmianami hormonalnymi, jakie zachodzą w organizmach dziewcząt i chłopców. U dziewcząt ma miejsce pierwsza miesiączka, powiększają się piersi, pojawia się owłosienie łonowe. Chłopcy przechodzą mutację głosu, zaczyna pojawiać się zarost. Obie płcie przejawiają zwiększone zainteresowanie płcią przeciwną jednak u chłopców jest ono bardziej widoczne.

Nastolatek popęd seksualny zwykle zaspokaja poprzez masturbację, co jest w tym wieku także zjawiskiem rozwojowym i zupełnie naturalnym. Młody człowiek poznaje w ten sposób swoje ciało i oswaja się z zachodzącymi w nim zmianami. Pojawia się także pierwsza miłość, zwykle jest to krótkotrwała fascynacja.

W okresie dorastania, zwłaszcza w jego późnej fazie (16-18 lat) zwykle ma miejsce inicjacja seksualna, choć nie jest to regułą. Co ciekawe, badania wskazują, że w chwili osiągnięcia pełnoletności około 50% badanych nastolatków ma już za sobą "pierwszy raz". W okresie dorastania formą aktywności seksualnej młodych ludzi jest zazwyczaj necking, czyli pieszczoty górnej części ciała, zwykle szyi, ust oraz peeting, czyli pieszczenie narządów płciowych oraz piersi u kobiet. Zamiarem peetingu jest osiągniecie przyjemności, w tym orgazmu bez pełnego stosunku płciowego ale i wzajemne poznawanie swoich ciał. Młody człowiek nie zawsze jest świadomy tego, że w czasie i takich pieszczot możliwe jest (choć bardzo rzadko) zajście w ciążę.

W okresie dorastania bardzo istotne jest przeprowadzenie z córką czy synem rozmowy na temat seksu oraz antykoncepcji. Można posłużyć się fachową literaturą, dostosowaną do wieku dziecka, jednak nie zapominajmy o ważności rozmowy z dzieckiem. Rodzice zwykle wstydzą się takich sytuacji, obawiają się także zażenowania ze strony dziecka.

Jak rozmawiać z dzieckiem? Na pewno swobodnie: nie straszmy córki niechcianą ciążą oraz syna nieplanowanym ojcostwem. Rozmawiajmy z dzieckiem spokojnie, tłumaczmy, że seks jest przyjemny (bo przecież jest!) jeśli uprawia się go z właściwą osobą we właściwym czasie. Omówmy dostępne środki antykoncepcyjne, opowiedzmy dziecku o metodach zapobiegania ciąży oraz chronieniu się przed chorobami wenerycznymi. Nie zdziw się, gdy poziom wiedzy Twojego nastolatka Cię zaskoczy: on szuka tych informacji w Internecie! Zwykle jest to jednak wiedza bardzo pobieżna. Zadbaj więc o to, by posiadał rzetelne wiadomości, rozwiej jego wątpliwości, zbuduj zaufanie.

Rodzic jako świadomy towarzysz

Rodzicu, nie bój się rozmawiać ze swoim dzieckiem o seksie, nie reaguj nerwowo na przejawy rozwoju się Twojego dziecka w tej sferze, bez względu na to, czy mamy do czynienia z uczącym się swojego ciała przedszkolakiem czy dorastającą dziewczyną. Towarzysz dziecku w trakcie jego rozwoju seksualnego i co najważniejsze: rób to świadomie.

Autor: Monika Muzolf, psycholog

Ocena: 4.9

Komentarze