Somnambulizm, lunatykowanie - przyczyny, objawy, diagnoza, terapia

Somnambulizm lunatykowanieO lunatykowaniu słyszał każdy: osoba we śnie wstaje z łózka i porusza się po domu, czasem mówi, wykonuje różne czynności. Lunatyzm lub inaczej sennowłóctwo,  czy najbardziej profesjonalnie - somnambulizm, to zaburzenie snu. Spotyka ono około 4% populacji, często występuje u dzieci. Jakie są przyczyny chodzenia we śnie i czy trzeba leczyć somnambulizm?

Czym jest lunatykowanie?

Sennowłóctwo to najbardziej powszechne zaburzenie snu, objawiające się chodzeniem we śnie, a dokładnie w jego fazie SEM, czyli w czasie snu wolnofalowego. Dla tej fazy charakterystyczny jest głęboki sen, pojawiają się ruchy gałek ocznych. Z ta fazą mamy do czynienie zaraz po zaśnięciu, trwa około 1-2 godzin. Marzenia senne są w tej fazie bardzo rzadkie. Pojawić się może za to lunatykowanie - najczęściej pojawia się ono w pierwszej połowie nocy, właśnie niedługo po zaśnięciu.

Lunatykowanie u dzieci

Jak wspomniano wcześniej, dotyka najczęściej dzieci. Przyjmuje się, że 1/3 dzieci młodzieży ma za sobą przynajmniej jeden epizod lunatykowania.

Lunatykowanie u dorosłych

U dorosłych szacuje się, że somnambulizm występuje u około 4 na 100 osób. Najrzadziej odnotowuje się przypadki sennowłóctwa u seniorów. Jest to związane z obniżeniem głębokości snu po 60 roku życia. Epizod zwykle trwa od 10 do 20 minut. Po przebudzeniu zazwyczaj dana osoba nie pamięta swoich nocnych wędrówek.

Lunatyzm jako zaburzenie snu

Lunatyzm zaliczany jest do parasomni, czyli zaburzeń snu. Poza tym, do tej kategorii zaliczane są również leki nocne, koszmary senne, jak również bruksizm. Lęki nocne to nic innego jak odczuwanie silnych lęków w pierwszej fazie snu (czyli dokładnie w tej samej, w której lunatykujemy) przy niepełnej świadomości. Osoba nimi dotknięta może siadać na łóżku, krzyczeć, płakać ale nie budzi się. Rano zwykle nic nie pamięta. Z uwagi na te podobieństwa, zaburzenie to zalicza się do pokrewnych lunatyzmowi. Z kolei koszmary senne występują w fazie REM snu. Występują u około 50% osób, dotyczą najczęściej śmierci, spadania, topienia się, wojen. Mogą również poruszać temat tortur, okaleczania, pobytu w szpitalu, więzieniu. W koszmarach występują różne postaci, w tym duchy, zjawy czy potwory. Kolejne zaburzenie to bruksizm, czyli zgrzytanie zębami przez sen. Może być spowodowane nadmiernym stresem i prowadzić do zmian zwyrodnieniowych w obrębie stawu żuchwowego. Zaburzenia snu mogą ale nie muszą występować wspólnie z lunatyzmem.

Przyczyny lunatykowania

Wiele osób interesuje się przyczynami wędrowania we śnie. Jego genezę wyjaśnia psychologia. Według specjalistów za sennowłóctwo odpowiadają stres (zwłaszcza życie w chronicznym stresie), niedobór snu oraz problemy emocjonalne. Szacuje się również, że w połowie przypadków somnambulizm występuje rodzinnie.

Co może zwiększać częstość występowania epizodów lunatykowania? Przede wszystkim:

  • spożywanie alkoholu oraz napojów z dodatkiem kofeiny, zwłaszcza przed snem;
  • zażywanie substancji psychoaktywnych;
  • spożywanie obfitych posiłków przed snem;
  • stwierdzony bezdech senny, chrapanie w nocy.

Jak objawia się somnambulizm? Jak wygląda i co robi lunatyk?

Objawy sennowłóctwa są jednoznaczne: osoba w czasie snu wstaje z łóżka, przechadza się po domu i wykonuje różne czynności. Dzieci najczęściej poruszają się powoli, wykonują proste czynności, mogą ubierać się, jeść, bawić się. Osoba dorosła w czasie epizodu wykonują bardziej precyzyjne czynności, mogą przygotowywać i spożywać posiłki, sprzątać. Może jednak pojawić się także agresja, zwłaszcza fizyczna. Zwykle zdarza się ona w momencie podejmowania rób wybudzania osoby lunatykującej. Niektórzy mówią w trakcie lunatykowania. Co ciekawe, w trakcie sennowłóctwa osoba posiada obniżoną zdolność obierania bodźców. Cechuje ją zmniejszona wrażliwość na ból, co oznacza, że nie czuje np. momentu zranienia w czasie epizodu lunatycznego. Ponadto, osoby te nie słyszą, co się do nich mówi, nie reagują na wołanie i własne imię. Lunatyk może mieć otwarte oczy ale nie jest to regułą. Orientacja przestrzenna jest zachowana, osoba jednak może nie poznawać ani swojego otoczenia (nie wie, że to jego dom) oraz osób, jakie spotyka na swojej drodze.

Diagnoza somnambulizmu: jak i kto ją przeprowadza?

Aby zdiagnozować lunatyzm, należy udać się do specjalisty, w tym psychiatry lub neurologa, warto przeprowadzić również konsultację psychologiczną. Aby stwierdzić somnambulizm, niezbędne jest zauważanie kilku objawów. Pierwszym z nich jest oczywiście epizod sennowłóctwa, trwający od kilku do kilkunastu minut i powtarzający się kilkukrotnie (jeden epizod bowiem nie jest powodem, dla którego można zdiagnozować lunatyzm). W trakcie epizodu chory ma pusty wyraz twarzy, jest ona zastygła, nie wykazuje żadnych emocji, a wybudzenie jest trudne. Po wybudzeniu, chory nie pamięta epizodu, możliwa dezorientacja po obudzeniu się, trwa zwykle kilka minut. Podczas diagnozowania lunatyzmu należy także wykluczyć padaczkę i inne zaburzenia organiczne, mogące powodować zaburzenia snu. W diagnozie sennowłóctwa bardzo ważna jest diagnoza różnicowa z innymi zaburzeniami, w tym z depresją, nerwicą oraz schizofrenią. Lunatykowanie może zdarzać się w przebiegu tych chorób ale nie jest to regułą. Najczęściej występuje jako odrębne zaburzenie.

Leczenie somnambulizmu

Terapia lunatyzmu nie zawsze jest konieczna. Jeśli jednak wędrówki we śnie są wyjątkowo długie i częste, a osoba chora w ciągu dnia jest niewyspana lub dochodzi do okaleczania się lub jest ryzyko uszkodzenia ciała w trakcie epizodów, wskazane jest leczenie. Zwykle obejmuje ono farmakoterapię, czyli przyjmowanie łagodnych leków uspokajających oraz nasennych w zmniejszonych dawkach. Rzadko stosuje się leki przeciwdepresyjne. Dodatkowo i wspomagająco można skorzystać z psychoterapii, zwłaszcza, gdy podłożem lunatyzmu jest nadmierny stres. Doskonałe efekty przynosi terapia grupowa oraz rodzinna.

Jak żyć z lunatykiem?

Pamiętajmy, że epizody mogą i będą się zdarzały. Jak się na nie przygotować? Przede wszystkim pamiętajmy o bezpieczeństwie bliskiej osoby. Zadbajmy o to, by - nawet jeśli w czasie snu będzie wędrował - nie zrobił sobie krzywdy. Najlepiej usunąć z jego otoczenia ostre i niebezpieczne przedmioty, zabezpieczyć schody. Pamiętajmy, by nie starać się wołać ani budzić osoby w trakcie epizodu lunatycznego. Najlepiej delikatnie zaprowadzić ją do łóżka. Osób lunatykujący nie należy się bać: nie zrobią nam krzywdy, pod warunkiem, że nie będą atakowani, ani na siłę wybudzani. Można z nimi rozmawiać ale zwykle nie wchodzą one w dialog lub ich wypowiedzi są nielogiczne.

Ciekawostki o lunatykowaniu

Na koniec garść ciekawych informacji na temat lunatykowania. Niektóre naprawdę mogą zaskoczyć!

  • Ciekawą odmianą sennowłóctwa jest zespół Morfeusza. Obejmuje on podejmowanie się czynności seksualnych w czasie snu - dana osoba czyni to zupełnie nieświadomie.
  • Lunatykowanie może sprawić (i najczęściej sprawia), że lunatyk w ciągu dnia jest senny. Warto wiec ucinać sobie krótkie drzemki, zwłaszcza, że somnambulik zasypia o wiele szybciej niż przeciętny człowiek.
  • Udowodniono, że lunatyzm może być również efektem zażywania niektórych leków nasennych. Ich działanie sprawia, że sen jest głębszy, co sprzyja wędrowaniu.
  • Lunatyk rzadko kiedy robi w czasie epizodu to, co mu się akurat śniło, gdyż w fazie snu, w której lunatykuje, zwykle nie ma marzeń sennych: sen jest zbyt głęboki. Może jednak miewać pewne wizje i wizualizacje.
  • Somnambulizm może występować łącznie z innym zaburzeniem, a mianowicie zespołem nocnego jedzenia. Polega on na nocnym podjadaniu przy niepełnej świadomości. Zaburzenie to może prowadzić do problemów z wagą, w tym otyłości.
  • Bardzo rzadko ale zdarzają się przypadki popełniania zbrodni w czasie sennowłóctwa. Nie określono jednoznacznie, czy lunatyzm uznawać za stan niepoczytalności.

Somnambulizm wielu osobom kojarzy się z osobą w piżamie, chodzącą po domu z wyciągniętymi rękoma. Po zapoznaniu się z ww. informacjami z pewnością rysuje się pełniejszy obraz tego zaburzenia.

Ocena: 5.0

Komentarze