Strach a lęk - definicje, różnice, objawy. Jak sobie radzić ze strachem i lękiem?

StrachZdarza się nam używać pojęcia strachu i lęku zamiennie. Nie powinniśmy tego robić, ponieważ są to dwa, zupełnie różne zjawiska. Strach jest emocją, którą odczuwamy w momencie realnego zagrożenia. Lęk z kolei to uczucie, które pojawia się bez konkretnej przyczyny, zwykle związane z naszymi przeżyciami i doświadczeniami. Warto dowiedzieć się więcej o strachu i lęku, ich przyczynach, objawach i możliwościach radzenia sobie z nimi.

Strach - czym jest ta emocja?

Strach to jedna z emocji podstawowych, obok radości, złości, smutku i wstrętu. To niejako emocja pierwotna, związana jest z instynktem przetrwania. Strach - jako emocja, pojawia się nie tylko u ludzi. Jest naturalną reakcją na zagrożenie - mianowicie strach to stan napięcia emocjonalnego, który ma na celu obronić nas przed niebezpieczeństwem. Strach zwykle wyzwala działanie, które ma nas chronić, zwykle jest to ucieczka lub walka.

Rodzaje strachu

Jakie istnieją rodzaje strachu? Wyróżnia się kilka typów. Są to:

Strach biologiczny
Ten rodzaj strachu odczuwamy, gdy znajdujemy się w sytuacji zagrożenia zdrowia, a nawet życia, np. gdy poważnie zachorujemy, jesteśmy uczestnikami wypadku, ofiarami napadu czy doświadczamy katastrofy naturalnej. Taki strach jest emocja bardzo silną, związaną z chęcią przetrwania, przeżycia.

Strach moralny
Ten typ strachu jest związany z wymaganiami, jakie stawiamy wobec siebie odczuwamy wyrzuty sumienia, gdy nie spełniamy swoich oczekiwań, wobec siebie, boimy się, że nie jesteśmy dość dobrzy. Nie oszukujmy się, każdy z nas bardzo często odczuwa ten typ strachu.

Strach społeczny
Ten rodzaj strachu odczuwamy zwykle w sytuacjach społecznych, jest to strach przed publicznym wyśmianiem czy negatywną oceną innych osób, np. gdy źle wypadliśmy w trakcie wystąpienia publicznego.

Strach okazjonalny, chwilowy
Ten typ strachu odczuwamy w danej chwili, np. przestraszmy się wielkiego psa, odgłosów na strychu lub boimy się strasznego filmu, który akurat oglądamy w telewizji. Ten rodzaj strachu szybko mija i zwykle natychmiast o nim zapominamy.

Objawy strachu

Jak objawia się strach? Po czym poznać, że ktoś się boi, że odczuwa właśnie tą emocję? To objawów strachu należy szereg oznak biologicznych, w tym:

  • Bladość skóry;
  • Zawroty głowy, a nawet omdlenia;
  • Trzęsące się ręce;
  • Rozszerzenie źrenic;
  • Przyspieszanie akcji serca;
  • Nadmierne pocenie się;
  • Szybki oddech lub problemy z oddychaniem;
  • Dolegliwości ze strony układu pokarmowego: bóle brzucha, nudności;
  • Suchość w ustach;

Ponadto, objawy strachu obejmują także naszą psychikę i zachowanie. Należą do nich:

  • Trudności ze skoncentrowaniem uwagi;
  • Niepokój;
  • Drażliwość;
  • Zachowania agresywne: np. gdy wybraliśmy walkę jako metodę obrony siebie.
  • Strach może sprawić, że pojawiają się problemy ze snem, apetytem.

Wiele osób w momencie silnego strachu zaczyna krzyczeć, wołać coś, przeklinać, płakać: strach jako emocja wyzwala w nas najróżniejsze odruchy i zachowania.

Lęk - czym jest i dlaczego go czujemy?

Lęk z kolei to również uczucie negatywne, obejmuje odczuwanie napięcia i niepokoju bez realnego zagrożenia, np. obawiamy się czegoś, choć aktualnie nie ma to miejsca (ktoś boi się śmiertelne choroby, choć jest zupełni zdrowy). Lęk odczuwamy z różnych przyczyn, wśród czynników wymienia się:

  • czynniki genetyczne,
  • problemy z okresu wczesnego dzieciństwa,
  • niską samoocenę,
  • doświadczenie traumy w życiu,
  • aktualne problemy osobiste.

Lęki mogą mieć również charakter rozwojowy, np. dziecięcy lęk przed ciemnością.

Objawy lęku

Co ciekawe, objawy lęku są praktycznie tożsame z objawami odczuwania strachu. Osoba, które czuje lęk również może nadmiernie się pocić, trzęsą się jej ręce, ma przyspieszony oddech, trudno jej zebrać myśli, skoncentrować się. Może mieć problemy ze snem i apetytem. Lęk również może powodować bóle głowy, brzucha, omdlenia.

Zaburzenia lękowe - przyczyny, objawy, jak je leczyć?

Z tematem lęku związane jest pojęcie zaburzeń lękowych, czyli zaburzeń psychicznych, których głównym objawem jest właśnie lęk. Warto je poznać i dowiedzieć się, jakie są ich przyczyny, objawy i metody terapii.

  • Fobie - to zaburzenia lękowe, w których główną przyczyną jest lęk przed konkretnym przedmiotem, osobą, zjawiskiem lub sytuacją. Czego możemy się bać? Praktycznie wszystkiego. Najczęściej diagnozowanymi fobiami są: arachnofobia (lęk przed pająkami), klaustrofobia (lęk przed zamkniętymi przestrzeniami), agorafobia (lęk przed otwartą przestrzenią), fobia społeczna czy fobia szkolna.
  • Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne - dawniej zwane nerwicą natręctw. Obejmują wykonywanie czynności (kompulsji) pod wpływem natrętnych myśli (obsesji), które mają na celu zaspokojenie lęku, np. ktoś 3 razy sprawdza przed wyjściem czy zamknął drzwi, ponieważ panicznie obawia się, że go okradną.
  • Napady lęku panicznego - zaburzenie polega na pojawianiu się napadów lęku, zwanych atakami paniki. To są epizody bardzo silne, dana osoba jest przerażona, obawia się o swoje zdrowie i życie, może się zdarzyć, że straci przytomność.
  • Lęk uogólniony - zaburzenie, które polega na odczuwaniu ciągłego lęku przed bliżej nieokreśloną katastrofą czy nieszczęściem. Schorzenie to bardzo utrudnia normalne funkcjonowanie.
  • Zespół stresu pourazowego - zaburzenie zwane również PTSD. Występuje po przeżyciu traumy, np. molestowania seksualnego. Obejmuje nasilony lęk, uczucie napięcia, epizody depresyjne i uporczywe powracanie pamięcią do nieprzyjemnych chwil i emocji.

Zaburzenia lękowe wymagają specjalistycznej terapii, zwykle jest to terapia psychologiczna, indywidualna lub grupowa. Najczęściej jest to terapia w nurcie behawioralno-poznawczym. W niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie farmakoterapii.

Strach czy lęk - jak to rozpoznać? - przykłady

Wiemy już wiele na temat strachu i lęku, czy jednak potrafimy rozpoznawać te uczucia w praktyce? Poniżej kilka przykładów sytuacji, w których osoby odczuwają strach i lęk. Pomoże nam to jeszcze lepiej zrozumieć te dwa pojęcia.

Sytuacja 1. Anna w drodze do domu z imprezy widzi na chodniku przed sobą dużego psa. Co czuje? Oczywiście strach: duży pies znajduje się przed nią, to sytuacja realnego zagrożenia, zwierzę może ją zaatakować i zrobić jej krzywdę.

Sytuacja 2. Anna wraca do domu z imprezy i obawia się, że ktoś lub coś ją zaatakuje. Co czuje? Oczywiście to lęk. Nic złego się nie dzieje, a mimo to kobieta obawia się, że coś nieprzyjemnego może ją spotkać.

Sytuacja 3. Szymon jechał samochodem i kierowca wyjechał z drogi podporządkowanej, doprowadzając do kolizji. Co czuł Szymon? Oczywiście strach, to była sytuacja zagrożenia zdrowia, a nawet życia, obawiał się, czy wyjdzie cało z wypadku.

Sytuacja 4. Szymon pojechał samochodem w delegację. Jego żona boi się, czy na pewno dojedzie szczęśliwie. Co czuje kobieta? Oczywiście lęk, ponieważ nic nie zapowiada, że ma wydarzyć się coś złego, jej obawy są na szczęście bezzasadne.

Jak radzić sobie ze strachem i lękiem?

Odczuwanie zarówno strachu jak i lęku jest normalne w naszym życiu i nie uchronimy się przed nimi. Jak jednak radzić sobie z silnym strachem i lękiem, aby nas nie paraliżowały, nie utrudniały normalnego funkcjonowania i nie odbierały radości z życia? Poniżej kilka porad dla każdego z nas:

Kontrolowanie oddechu
Ćwiczenia oddechowe są bardzo istotne w radzeniu sobie z lękiem. Gdy czujesz, że zaczyna Cię ogarniać: oddychaj spokojnie, świadomie, powoli wciągaj powietrze nosem i wydychaj ustami. W ten sposób dotlenisz mózg, krew lepiej dotrze do każdej komórki ciała i uspokoisz się.

Porozmawiaj z kimś, proś o wsparcie
Jeśli się czegoś boisz, porozmawiaj z kimś bliskim i zaufanym, poszukaj wsparcia, nie wstydź się prosić o pomoc w sytuacji zagrożenia oraz napięcia emocjonalnego. Być może rozmowa z kimś okaże się najlepszym lekiem na Twoje nerwy.

Zrób coś, co Cię uspokoi
Lubisz malować, spacerować, słuchać muzyki, a może uprawiać jakiś sport? Gdy ogarnia Cię lęk, poświeć czas temu, co lubisz i co Cię uspokaja.

Odpocznij, zrelaksuj się
Co jest najlepszym i jednocześnie najprostszym lekiem na strach i lęk? Oczywiście odpoczynek i relaks. Zamknij oczy, odpocznij, pomyśl o czymś przyjemnym i pozwól, by pozytywne emocje zwalczyły lęki i inne, nieprzyjemne uczucia.

Strach i lęk to czucia, z którymi musimy nauczyć się żyć. Strach może nam pomóc, np. gdy jesteśmy w sytuacji zagrożenia mobilizuje nas do walki. Lęk jest reakcją na to, co nam się przydarza, gdy jednak czujemy, że tych negatywnych emocji jest za dużo, warto szukać pomocy i wsparcia, również u specjalistów.

Komentarze