Szantaż emocjonalny - czym jest i jak z nim walczyć?

Szantaż emocjonalny"Co? Nie zrobisz tego dla mnie? Ja bym dla Ciebie to zrobił!" - co to takiego? Oczywiście szantaż emocjonalny, okrutna taktyka, stosowana w komunikacji z innymi.

Szantaż emocjonalny bazuje na wpływaniu na innych poprzez wywoływaniu w nich silnego poczucia winy, gdy nie chcą spełnić naszych żądań.

Czym jest szantaż emocjonalny?

Szantażem emocjonalnym określamy działanie jednej osoby, zmierzające do wzbudzenia określonych emocji w drugiej lub zmuszenia jej do pewnych działań, zwykle jest to zachowanie oparte na manipulacji oraz silnej perswazji. Gdy druga strona nie ulegnie szantażowi, wpędzana jest w poczucie winy. Czuje się źle, że nie uległa, a tak naprawdę, gdyby to zrobiła, czułaby się jeszcze gorzej. Szantaż emocjonalny gra na emocjach i to dlatego jest tak okrutną i nieprzyjemną taktyką, stosowaną niestety coraz częściej. Ważne jest to, że szantaż emocjonalny występuje jedynie w bliskich relacjach - z obcą osobą nie można go zastosować, ponieważ nie przynosi określonych rezultatów.

Jak objawia się szantaż emocjonalny i do czego ma prowadzić?

Szantaż emocjonalny dość łatwo rozpoznać. Obejmuje on namawianie drugiej osoby do zrobienia czegoś, czyniąc to dość natarczywie. Człowiek formułuje prośbę, która może przyjmować formę oskarżenia. W wielu przypadkach zaznacza, czego oczekuje od drugiej osoby oraz informuje ją, co wydarzy się, gdy danego żądania nie spełni.

Gdzie i kiedy możemy się spotkać z szantażem emocjonalnym?

Jest częstym zjawiskiem na linii: rodzic-dziecko ale i dziecko-rodzic, spotykamy go w małżeństwach, związkach partnerskich, w relacji rodzeństwa, bliskich przyjaciół, dobrych kolegów z pracy. Rzadziej spotykamy się z nim na linii przełożony-pracownik oraz wśród zwykłych znajomych.

Przykładami zwrotów szantażysty mogą być takie wypowiedzi, jak:

- "Gdybyś mnie kochał, nie pracowałbyś tak wiele w weekendy" - szantaż żony, skierowany do zapracowanego męża, w domyśle: jeśli mnie kochasz, udowodnij to i zrezygnuj z dodatkowych zleceń.
- "Nie kupiliście mi komputera, więc nie będę się uczyć i na pewno nie przejdę do następnej klasy" - próba szantażu emocjonalnego dziecka, skierowana do rodziców. Opiekunowie nie spełnili żądań potomka, który szantażuje ich nieotrzymaniem promocji do następnej klasy.
- "Gdyby Ci na mnie naprawdę zależało, mieliśmy ten pierwszy raz już za sobą", "Jeśli tego nie zrobimy, to Cię zostawię" - okrutna i wyjątkowo nieprzyjemna forma szantażu emocjonalnego, często stosowana u młodych osób: w większości przypadków stosowana przez młodych mężczyzn czy nastolatków. Ofiarą szantażu staje się młoda dziewczyna, zwykle dziewica, opierająca się przed pierwszym stosunkiem. Granie na emocjach oraz odwoływanie się w tej sytuacji do dowodu uczucia staje się dla nastolatek prawdziwym dramatem.
- "Jeśli się wyprowadzisz, na pewno coś mi się stanie, zachoruję i umrę i to przez Ciebie!" - okrutna forma szantażu emocjonalnego stosowana zwykle przez rodziców, którzy nie mogą poradzić sobie z wyprowadzką dziecka z rodzinnego domu. Próbują szantażować syna lub córkę, wywierać na dziecku presję, wzbudzać w nim poczucie winy, grożąc tym, czego dziecko najbardziej się boi: chorobą czy śmiercią rodzica. Wynika ze lęku starszej osoby przed samotnością oraz tym, że dziecko nie będzie się nią już interesowało.

Kto stosuje szantaż emocjonalny? 4 postawy

Kto stosuje taką formę manipulowania innymi? Zwykle psychologowie rozróżniają 4 postawy szantażystów. Są to prokurator, cierpiętnik, kusiciel oraz biczownik.

  1. Prokurator - tym mianem określa się osoby, które oskarżają ale i wydają wyroki. Prokurator szantażuje drugą osobę, przy czym szantaż zawiera groźbę. Gdy jego żądanie nie zostanie spełnione, może ją wcielić w życie. Może również obrazić się, co skutkuje milczeniem, czyli bierną agresją. Typowe dla prokuratora są takie wypowiedzi, jak: "Jeśli jeszcze raz skontaktujesz się ze swoim byłym, zrobię Ci krzywdę" lub "Jeśli po raz kolejny wrócisz tak późno z babskiego wieczoru, pokaże Ci, jaki będę zły".
  2. Cierpiętnik - to zupełnie inna postawa ale również oparta na szantażu emocjonalnym. Cierpiętnicy manipulują innymi dla własnych celów, zarzekając się, że jeśli nie spełni się ich oczekiwań będą… cierpieć: "Jeśli jeszcze raz pójdziesz z kolegami na piwo, będę bardzo cierpiała". I owszem cierpią, niby w milczeniu ale ich ból może dawać się we znaki… Za wszelką cenę starają się bowiem okazywać swoje niezadowolenie oraz zły nastrój.
  3. Kusiciel - stosuje on nieco inną taktykę. Istotę jego działania stanowi oferowanie czegoś ciekawego w zamian, np. "Jeśli nie pojedziesz teraz na weekend do rodziców, spędzimy razem bardzo miło czas we dwoje…" - gdy druga osoba faktycznie odwołuje spotkanie z rodzicami, wiedziona wizją namiętnych chwil, okazuje się, że kusiciel zmienił zdanie. Gdy jednak jedzie do rodziny, może po powrocie spotkać się z obrażonym ukochanym, który nie chce nawet słyszeć o miłosnych uniesieniach, stosując niejako karę za nieposłuszeństwo.
  4. Biczownik - to czwarta postawa, jaką przyjmuje szantażysta emocjonalny. W tym wypadku twierdzi on, że bardzo ucierpi na tym, gdy druga osoba nie spełni jego żądania, np.: "Jeśli się nie zgodzisz, ja się załamię", straszyć mogą praktycznie wszystkim: depresją ale i samobójstwem!

Skąd się biorą szantażyści? Zwykle zachowania takie obserwują u swoich rodziców czy innych dorosłych, których zachowanie po prostu modelują (naśladują) w przyszłości. Nie bez znaczenia jest również kwestia wychowania: rodzice skrajnie nadopiekuńczy oraz stosujący przemoc psychiczną także mogą stać się bodźcem, wyzwalającym w dziecku tendencję do stosowania szantażu emocjonalnego.

Czego chce szantażysta? Chce pokazać, że jest silniejszy? Nie zawsze. Zwykle stosowanie szantażu emocjonalnego po prostu jest jego nawykiem, sposobem postępowania z drugim człowiekiem. Szantażysta jest człowiekiem słabym psychicznie, zakompleksionym, mało pewnym siebie. Obawia się odrzucenia, samotności, skrytykowania. Stosowanie szantażu emocjonalnego daje mu złudne uczucie przejmowania kontroli nad drugim człowiekiem.

Czy to może dotknąć i mnie? Kto jest podatny na szantaż emocjonalny

Ofiarą szantażu emocjonalnego może być praktycznie każdy z nas: szantażystą jest zwykle ktoś z naszego otoczenia, ktoś z kim łączą nas więzy emocjonalne. Może to być członek rodziny, partner czy nasze dziecko. Kto jednak jest wyjątkowo podatny na wpływy szantażystów? Z pewnością są to osoby uległe, o niskiej samoocenie, małej pewności siebie. Szantażowi ulegają zwykle osoby mało asertywne, mające problemy z nawiązywaniem prawidłowych relacji oraz samodzielnym podejmowaniem decyzji.

Jak radzić sobie z szantażem emocjonalnym?

W jaki sposób walczyć z szantażem emocjonalnym? Ulegać czy borykać się z wyrzutami sumienia? Po pierwsze, musimy zdać sobie sprawę z tego, że szantaż emocjonalny nie jest prawidłową formą kontaktów międzyludzkich i nie musimy się na niego godzić! Co więc zrobić, gdy ktoś stosuje go wobec nas? Przede wszystkim zasygnalizujmy, że wiemy, że jesteśmy szantażowani i nie zamierzamy się na to godzić. Informacja, że jesteśmy świadomi stosowanej manipulacji, może ostudzić zapały szantażysty:

  • "To, co mówisz jest szantażem, nie pozwolę, abyś mnie w taki sposób traktował".
  • "Szantażujesz mnie, to przykre i bolesne dla mnie. Chcę, żebyś przestał zachowywać się w ten sposób wobec mnie i szanował moje uczucia".
  • "Uważam, że Twoje słowa brzmią jak groźba. Nie chcę, żebyśmy rozmawiali w ten sposób. To szantaż i przykro mi, że w ten sposób chcesz wpłynąć na moją decyzję".

Powyższe komunikaty jasno i wyraźnie sugerują, że wiemy o stosowaniu wobec nas szantażu i nie zgadzamy się na to. Szantażysta może zmienić taktykę lub też wypierać się wszystkiego. W niektórych sytuacjach warto pomówić z nim na temat pomocy specjalistycznej, w tym konsultacji psychologicznej czy terapii par.

Szantaż emocjonalny jest zły: to podstawa, którą powinniśmy zrozumieć. Godzenie się na takie praktyki daje szantażyście przyzwolenie na jego stosowanie. Dlatego tak istotny jest nasz wyraźny sprzeciw.

Ocena: 5.0

Komentarze