Tanatofobia, czyli lęk przed śmiercią - przyczyny, objawy, leczenie

TanatofobiaŚmierć jest zjawiskiem naturalnym ale i tajemniczym, czasem przychodzi niespodziewanie, a czasem spodziewamy się jej i możemy się na nią przygotować, np. po długiej chorobie. Wielu z nas śmierć przeraża, wręcz paraliżuje ich myśl o umieraniu. Może być to naturalny objaw lęku przed pożegnaniem z życiem ale i oznaka zaburzenia psychicznego: fobii. Paniczny lęk przed śmierci nosi nazwę tanatofobii, w skrajnych przypadkach podlega specjalistycznemu leczeniu.

Lęk przed śmiercią: kiedy jest zaburzeniem?

Obawiamy się śmierci, zwykle nie chcemy o niej myśleć, odsuwamy od siebie czarne wizje i cieszymy każdym dniem: taki sposób bycia powinien cechować każdego z nas. O umieraniu zwykle zaczynamy myśleć w pewnych momentach naszego życia: gdy poważnie zachorujemy lub zbliżamy się do sędziwego wieku i zaczynamy rozumieć, że śmierć jest nieuchronna i stanowi część życia. A co jeśli myślenie o śmierci stanowi niejako naszą obsesję i zabiera cenny czas, który został nam dany? Wtedy mówić możemy o zaburzeniu zwanym tanatofobią, czyli fobii, w której bodźcem fobicznym jest śmierć i umieranie. Skąd bierze się taki paniczny strach przed odejściem z tego świata? Jak się objawia i jak pomóc osobie, która najbardziej na świecie obawia się śmierci?

Przyczyny tanatofobii

Skąd bierze się tanatofobia? Psychologowie wymieniają kilka przyczyn, które mogą prowadzić do tego, że lęk przed umieraniem przekształca się w paniczny strach o cechach fobii. Możemy bać się śmierci jako tego, co nieznane. Nie da się umrzeć dwa razy, więc nie mamy pojęcia, jak wygląda umieranie, nie możemy się na śmierć przygotować. Lęk potęgować może słuchanie opowieści o pacjentach, którzy przeżyli śmierć kliniczną czy deklarują spotkanie z Bogiem. Obawiać się można również cierpienia, jakie kojarzy się ze śmiercią, umierania w bólu, np. w wyniku wypadku czy śmiertelnej choroby. Z drugiej strony bać można się także życia wiecznego, miejsca, w jakim się znajdziemy. Osoby wierzące obawiać się mogą tego, że po śmierci trafią do piekła, że za swoje grzechy zostaną potępione. Ludzie cierpiący na tanatofobię boją się również tego, że po swojej śmierci zostawią na świecie bliskich, nie chcą się z nimi rozstawać, obawiają się, że rodzina będzie cierpiała po ich odejściu. Bać można się też śmierci ukochanych osób: męża/żony, rodziców czy dziecka.

Jak objawia się paniczny lęk przed śmiercią?

Śmierci po części obawia się każdy z nas. Cierpiący na tanatofobię wpada jednak w paniczny lęk na samą myśl o śmierci, paraliżuje go również wszystko to, co z umieraniem związane, w tym widok karawanu, trumny, zwłok, witryny zakładu pogrzebowego czy wieńca w kwiaciarni. Chory obawia się także wizyty na cmentarzu oraz udziału w pogrzebie. Nieswojo czuje się oglądając zdjęcia czy filmy o tematyce śmierci. Unika koloru czarnego i wszystkiego, co kojarzy się z umieraniem. Kontakt z wyżej wymienionymi bodźcami wywołuje reakcje lękowe, w tym kołatanie serca, wzmożoną potliwość, duszności, przyspieszony oddech, trudności ze skoncentrowaniem uwagi. Osoba chora odczuwać może bóle głowy, mdłości, a nawet wymiotować w sytuacji wzmożonego stresu.

Osoba, która cierpi na tanatofobię ukrywa swoje objawy przed otoczeniem ale gdy tylko usłyszy informację o chorobie swojej lub osoby bliskiej od razu wiąże ją ze śmiercią. Ponadto, męczy ją nieustanne myślenie o śmierci i umieraniu, stale towarzyszy jej niepokój.

Diagnoza i skutki tanatofobii

Jak zdiagnozować tanatofobię, skoro każdy z nas w pewnym stopniu obawia się śmierci? Diagnozy powinien dokonywać wykwalifikowany specjalista, najlepiej psycholog lub psychiatra. Tanatofobia nie jest łatwa do zdiagnozowania, gdyż osoba chora nie przyznaje się do swoich trudności, nie ujawnia swoich emocji, choć bliscy z jej otoczenia mogą zauważyć rosnący lęk w sytuacjach, które kojarzą się z umieraniem. Należy jednak pamiętać, że kontakt ze zwłokami czy udział w pogrzebie zawsze jest związany z silnymi emocjami. Warto jednak zwrócić uwagę na to, gdy nasz bliski wyjątkowo negatywnie reaguje na wyżej wymienione sytuacje, widoczny jest lęk.

To może być tanatofobia, jeśli bliska Ci osoba:

  • jest przerażona wizją udziału w pogrzebie, nie chce brać udziału w uroczystościach, widać, że obawia się wejścia do kościoła czy wizyty na cmentarzu;
  • źle reaguje na widok karawanu, trumny czy zwłok;
  • reaguje lękiem na widok pogrzebu czy zwłok w filmie lub na zdjęciu;
  • obawia się śmierci, często o niej mówi, myśli o życiu pozagrobowym;
  • obawia się zachorowania na nieuleczalną chorobę, zachorowaniem w ogóle (nozofobia), przejawia cechy hipochondryczne;
  • wszystko kojarzy się jej ze śmiercią, umieraniem, każda choroba wydaje się jej śmiertelna.

Opisane objawy charakteryzują bliską Ci osobę? Porozmawiaj z nią spokojnie i spróbuj namówić na wizytę u specjalisty, być może zdiagnozowana zostanie u niej tanatofobia i zaproponowane odpowiednie leczenie. Podjęcie go nie jest konieczne, aczkolwiek tanatofobia w wielu wypadkach może znacznie utrudniać normalne funkcjonowanie. Obsesyjne myślenie o śmierci może przyczynić się bowiem do pogorszenia nastroju, a nawet depresji. Może prowadzić także do nerwic.

Jak leczyć tanatofobię?

Jak leczy się paniczny lęk przed śmiercią? Kluczem do sukcesu jest połączenie kilku metod terapii, w tym sesji psychoterapeutycznych oraz terapii grupowej. Na spotkaniach indywidualnych ustala się przyczynę lęku przed śmiercią, w wielu wypadkach pracuje się w oparciu o nurt psychodynamiczny, pozwalający cofnąć się do czasów wczesnego dzieciństwa. Terapia grupowa z kolei opierać się może o wymianę doświadczeń oraz dostarczanie sobie wsparcia w wychodzeniu z fobii. Warto również skorzystać z pomocy osób duchownych, które wyjaśnią nam pojęcie śmierci od strony religijnej. W niektórych wypadkach niezbędne jest wdrożenie farmakoterapii, w tym łagodnych leków uspokajających.

Lęk przed śmiercią jest czymś naturalnym, gdyż umieranie stanowi dla nas czynnik nieznany, owiany tajemnicą. Nic w tym dziwnego, że obawiamy się śmierci, proces umierania jest dla nas czymś tajemniczym, nieco groźnym. Gdy jednak myślenie o śmierci przeradza się w obsesję, a śmierć budzi w nas okropny lęk, warto zastanowić się nad skorzystaniem z pomocy specjalisty.

Ocena: 5.0