Wielkanocny Poniedziałek - Śmigus Dyngus i inne zwyczaje w dawnej Polsce

Śmigus DungusW dawnej Polsce Wielkanocny Poniedziałek był dniem, który upływał na składaniu wizyt oraz na wspólnych zabawach. Zabawy polegały na oblewaniu się wodą, ale nie tylko. Do dziś rozpowszechniła się nazwa Śmigus Dyngus, ale nie była ona jedyna.

W zależności od regionu zabawa nosiła miano:

  • Emaus
  • Św. Lejek
  • Meus
  • Oblewanka

Obecnie mamy zakaz oblewania wodą. Co ciekawe, nie jest on pierwszy w historii Polski. Już na początku XV wieku synod poznańskiej diecezji zabronił tego zwyczaju. Obecnie zakaz wynika z niedogodności, jakie powoduje, a kiedyś po prostu został uznany za pogański. Tak jak i obecny zakaz, tak i ówczesny niezbyt się przyjął. Obecnie grozi nam grzywna, a w dawnej Polsce grożono ekskomuniką.

Sama zabawa nieco różniła się sensem i zasadą. Wybranej osobie grożono oblaniem, jeśli się nie wykupi, czyli nie przekaże jakichś podarków. Takie nagabywanie o wykup, to było właśnie dyngowanie. Był to taki mały niezbyt groźny szantaż. Podarkami mogły być na przykład wielkanocne jajka. Jeśli ktoś się nie podporządkował, nie tylko zostawał oblany wodą, ale wręcz wciągano delikwenta di rzeki lub jeziora, a dodatkowo dostawał niezłe lanie.

Jak wspomniano, owy średniowieczny zakaz tej zabawy nic nie wskórał. Można bowiem znaleźć zapisy o jej kultywacji w XVII wieku. Należy wspomnieć, iż nie była już tak brutalna, a jej charakter i cel diametralnie się zmienił. Stała się zabawą kochanków, oblubieńców. Kobiety skraplały wodą wybranych mężczyzn, a mężczyźni – kobiety. Na dworach i wśród wyżej postawionych sfer, używano nie tylko zwykłej wody, ale perfumowaną, na przykład różaną.

Na wsi chłopcy przygotowywali się do śmigusa już w Wielką Niedzielę. Układali na tą okazję specjalne wiersze. Następnie zasiadali na najwyżej położonych we wsi miejscach i recytowali je, a raczej wykrzykiwali. W formie wiersza przekazywali informację, które dziewczyny zostaną oblane oraz jakie są zalety i wady każdej z nich. Zasadą było to, że wiersz nie miał być miły, ale szczery do bólu i bardzo prześmiewczy. Takie okrzyki, słyszalne na całą wieś, nazywano przywoływkami. Akurat ten zwyczaj w zasadzie zniknął z ziem polskich. Kultywowany jest tylko przez Stowarzyszenie Klubu Kawalerów, które powstało na początku XIX wieku na Kujawach. Na wsiach używano zwykłą wodę. Zdarzało się nawet, że chłopcy wrzucili dziewczę do rzeki lub jeziora. I choć to może wydawać się dziwne, najbardziej nieszczęśliwe były te dziewczyny, które nie zostały oblane. A to dlatego, że te nieoblane nie miały powodzenia.

W dawnej Polsce zwyczajowi oblewania wodą towarzyszyło jeszcze kilka rytuałów, które niestety zostały zapomniane. Z czasem dyngowanie, czyli wykupywanie się jajkami, zmieniono na wykupywanie się jadłem i wódką. Na przykład na Mazowszu topiono symbol zimy, czyli niedźwiedzia. Następnie młodzi maszerowali wśród śpiewów przez wieś, niosą gaik, aby powitać wiosnę i nadchodzące lato. Gaik to były choinki lub ozdobione wstążkami gałązki sosnowe. Ten zwyczaj obnaszania gaika, zwanego również maikiem, był domeną dziewcząt. Rytuał gaika obejmował wszystkie kolejne dni, aż do Zielonych Świątek. W tym czasie młodzi chłopcy chodzili z kurem, czyli z kogutem.

W zależności od regionu Polski młodzieńcy obwozili ozdobionego kolorowymi wstążkami:

      • żywego koguta,
      • koguta wystruganego z drewna,
      • koguta wykonanego z ciasta,
      • koguta wykonanego z gliny.

        W dawnej Polsce także kolejny dzień po Wielkanocnym Poniedziałku był wolny od pracy. Na koniec może nieco o zwyczajach kulinarnych w tamtym okresie. Pieczone prosięta, drób należały do codziennego menu. Z tego powodu na święta starano się przygotować coś bardziej wyjątkowego, a w tym królowały:

        • pieczona dziczyzna,
        • pieczona baranina,
        • pieczone faszerowane ptactwo.

        Mięsa podawane były zarówno na ciepło, jak i na zimno. A wszystko we wspaniałych, aromatyzowanych ziołami marynatach i sosach.

        Komentarze



        Niedziela Palmowa - zapomniane staropolskie zwyczaje

        Niedziela palmowaWielkanoc uznawana jest za najważniejsze święto w kalendarzu świąt.



        Wielkanocne przepisy z Nutellą w roli głównej

        Nutella wiosnaŚwięta Wielkanocne za pasem, dlatego już najwyższy czas przygotować się d



        Wielkanocne święta - dawniej i dziś

        Wielkanocne malowanie jajWielkanocne święta są jednymi z najważniejszych dla



        Staropolskie tradycje wielkanocne

        Wielkanocne zwyczajeStaropolskie tradycje wielkanocne W