Wypalenie zawodowe - czym jest? Przyczyny, objawy i jak się przed nim bronić?

Wypalenie zawodoweWypalenie zawodowe - przyczyny, objawy, profilaktyka

Zapewne każdy z nas w dzieciństwie czy młodości posiadał swój obraz z przyszłości. Każdy marzył, żeby kimś zostać. Niestety, życie często weryfikuje te pragnienia. Niejednokrotnie nie udaje się nam ich spełnić, a nawet jeśli tak się stanie: przyszła praca może nieść nie tylko satysfakcję ale i wiele obciążeń czy trudności, jakim nie jesteśmy w stanie sprostać.

Dziś, w czasach robienia kariery, pośpiechu oraz braku odpoczynku coraz częściej słyszy się o wypaleniu zawodowym. Czym jest wypalenie zawodowe i jak się przed nim bronić, aby praca dawała nam nie tylko środki do życia ale i radość?

Czym jest wypalenie zawodowe?

Psychologia ujmuje wypalenie zawodowe jako wyczerpanie fizyczne, psychiczne oraz emocjonalne, związane z wykonywaniem obowiązków zawodowych, który przekłada się na wszystkie inne afery życia, w tym związki partnerskie, relacje z rodziną i przyjaciółmi czy czas wolny. Wypalenie jest procesem oraz stanem. Proces rozpoczyna się często niezauważalnie, nie ma wyraźnego początku, a w miarę narastania objawów stan ten pogarsza nasze codzienne funkcjonowanie.

Przyczyny wypalenia zawodowego

Przyczyny wypalenia zawodowego są złożone, a psychologowie rozpatrują to zjawisko na kilku poziomach. Pierwszy z nich to oczywiście pracownik i przeżywany przez niego stres. Kiedy jest on za duży i jednostka nie może sobie z nim poradzić: dochodzi do wypalenia zawodowego, ponieważ osoba poddaje się zbyt dużym wymaganiom, jakie się na nią nakłada. Poziom drugi to pracownik i relacje społeczne. Na tym poziomie jednostka nie może poradzić sobie ze zbyt wygórowanymi oczekiwaniami społecznymi. Może być to sytuacja rzeczywista lub jedynie wyobrażenia pracownika, który odnosi błędne wrażenie, że "nie pasuje" do grupy, w jakiej przyszło mu funkcjonować. Poziom trzeci obejmuje oczekiwania wobec własnej kariery oraz zastaną rzeczywistość. Jeśli pracownik po porównaniu swoich oczekiwań i tego, co jest, otrzymuje dużą rozbieżność, może pojawić się frustracja, zniechęcenie oraz niechęć do dalszego działania, skoro do tej pory jest one - w opinii jednostki - bezcelowe.

Istnieje również wiele cech indywidualnych, charakteryzujących każdego z nas, które mogą sprzyjać wypaleniu zawodowemu. Należą do nich między innymi niska samoocena, poczucie zależności od innych, bierność w działaniu, uległość w kontaktach z innymi czy unikanie odpowiedzialności. Z drugiej strony, wypalenie dotyka także perfekcjonistów, którzy stawiają sobie zbyt wysokie wymagania i nie są w stanie im sprostać. Wypaleniu sprzyjają także aktualne problemy w pracy, w tym trudna sytuacja finansowa firmy, mobbing, konflikt z szefem lub współpracownikami czy redukcja etatów. Co ciekawe, wypaleniu służyć może również… otrzymanie awansu! Wyższa pozycja, nowe obowiązki, większa odpowiedzialność, większy stres i co się w tym wiąże: większe wymagania, którym jednostka często nie jest w stanie sprostać - to prosta droga do wypalenia.

Objawy wypalenia zawodowego

Wypalenie zawodowe zaczyna się powoli, czasem niezauważalnie. Na początku pojawia się zmęczenie organizmu, zarówno fizyczne jak i psychiczne. Później pojawia się apatia i wycofanie z życia zawodowego oraz prywatnego. Jednostka nie widzi celu i sensu w angażowaniu się w różnorodne działania, jest im niechętna, zmniejsza się motywacja do pracy, spada kreatywność. Pracownik jest mniej wydolny poprzez spadek efektywności funkcji poznawczych: musi pracować więcej, a wyniki są coraz mniej zadowalające. Na tym etapie pojawić się może także agresja słowna, skierowana do współpracowników, rodziny, partnera życiowego czy znajomych. Pogorszenie kontaktów społecznych napędza błędne koło: pojawia się rozchwianie emocjonalne, mamy do czynienia z izolacją z życia społecznego.

Wypalenie zawodowe - jak sobie z nim radzić?

Niektórym wydaje się, że w przypadku problemów jedynym skutecznym rozwiązaniem jest pozbycie się ich przyczyny, czyli w tym wypadku… rezygnacja z pracy. Owszem, w wielu przypadkach konieczne będzie zrezygnowanie z zajmowanego dotąd stanowiska ale nie jest to jedyna i zalecana metoda walki z wypaleniem.

W przypadku zauważenia u bliskiej osoby czy kolegi z pracy pierwszych objawów wypalenia, należy dołożyć wszelkich stań, aby osoba ta skorzystała z pomocy specjalisty, w tym psychologa czy psychoterapeuty. Ekspert dobierze odpowiednią formę terapii, która będzie miała na celu przywrócenie równowagi fizycznej i psychicznej oraz ponowne czerpanie radości z wykonywanej pracy zawodowej.

Niestety, osoba borykająca się z wypaleniem zawodowym, często nie zdaje sobie sprawy z wagi swojego problemu. Może mu zaprzeczać, a jednocześnie wkraczać w niebezpieczną fazę wypalenia, czyli degradację. Prowadzić ona może do szeregu negatywnych skutków, w tym depresji, problemów ze snem czy nawet myśli i prób samobójczych. Z drugiej strony, niewykluczone są również konsekwencje somatyczne, czyli wszelkiego rodzaju schorzenia układu krwionośnego, wrzody żołądka czy inne choroby układu pokarmowego. Dlatego właśnie tak ważne jest udzielenie fachowej pomocy.

Jak pracować, żeby się nie "wypalić"?

Wiemy, czym jest wypalenie zawodowe, jakie są jego przyczyny, objawy, jak sobie z nim radzić? A czy istnieje sposób na to, żeby do niego nie dopuścić? Oczywiście, nie zawsze jest to możliwe ale istnieje wiele działań profilaktycznych, które mogą zmniejszyć prawdopodobieństwo wystąpienia syndromu wypalenia. Przede wszystkim powinniśmy przyjrzeć się swoim oczekiwaniom, dotyczącym pracy zawodowej i sprawić, by były one przede wszystkim realne. Dbajmy o zdrowe relacje w miejscu pracy oraz o własny rozwój. Jeśli czujemy, że nie radzimy sobie z nadmiarem obowiązków: zdecydujmy się na rozmowę z przełożonym, weźmy krótki urlop lub skorzystajmy z porady psychologicznej.

Autor: psycholog Monika Kornaś

Komentarze