Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne OCD - nerwica natręctw: przyczyny, objawy, leczenie, test

Zaburzenia obsesyjno-kompulsywne OCD - nerwica natręctwJednym z najpowszechniejszych zaburzeń nerwicowych, czyli lękowych jest zaburzenie obsesyjno-kompulsywne, zwane dawniej nerwicą natręctw. Opiera się ono o występowanie dwóch typów objawów: obsesji (natrętnych myśli) oraz kompulsji (rytualnych zachowań). Warto poznać ich przyczyny, objawy oraz sposoby terapii tego zaburzenia.

Istota zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego (OCD)

Istotą tego zaburzenia jest występowanie obsesji, czyli natrętnych myśli oraz kompulsji, czyli uporczywych, rytualnie powtarzających się zachowań. Ich celem jest zmniejszenie lęku, który jest przyczyną natręctw. Mają one charakter niechciany, nierzadko są powodem wstydu u osoby, która ich doświadcza. Szacuje się, że na zachorzenie to cierpi około 3% społeczeństwa. Może występować rodzinnie (prawdopodobieństwo sięga około 10%).

Przyczyny OCD - zaburzenia nerwicowe

Przyczyn zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego szukać można zarówno w czynnikach biologicznych, jak również psychologicznych i środowiskowych. Wśród czynników biologicznych wymienić można wady w budowie układu nerwowego. A co z rodziną? OCD może pojawić się u osób wychowywanych w rodzinach o surowych zasadach, przez wymagających rodziców. Cechami charakteru, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo OCD są perfekcjonizm, duże poczucie odpowiedzialności, sumienność.

Objawy: rodzaje obsesji i kompulsji

Objawy tego zaburzenia są bardzo różnorodne, opierają się bowiem o - wspomniane już wcześniej - natrętne myśli oraz zachowania. Mogą one występować w obu formach - nie jest to jednak regułą.

Z jakimi obsesyjnymi myślami możemy się spotkać?

  • Natrętny lęk i niepewność - w przebiegu ego zaburzenia bardzo często pojawiają się natrętne myśli o charakterze niepewności, np. czy drzwi od domu są zamknięte, czy gaz jest wyłączony czy światło jest zgaszone, itp. Podobne myśli miewa każdy z nas ale zwykle są one spowodowane naszym roztargnieniem i pospiechem. W przebiegu OCD są one uporczywe i nawracają, nawet, gdy sprawdzimy daną rzecz.
  • Luminacje - stałe myślenie o czymś, zastanawianie się, jednocześnie bez dochodzenia do konkretnych wniosków.
  • Natrętna potrzeba porządku - dla tego zaburzenia charakterystyczne jest natrętne utrzymywanie porządku wokół siebie, np. układanie przedmiotów na biurku według koloru, ubrań w szafie, talerzy, stałe poprawianie czegoś, układanie symetrycznie, itp.
  • Natrętne impulsy o charakterze kompromitującym lub nieadekwatnym do sytuacji - myśli o charakterze krępującym dla osoby, na przykład przymus publicznego rozebrania się ale i myśli na temat zachowań, które są nieadekwatne do sytuacji (np. śmiech na pogrzebie) lub nieakceptowalne społecznie (uderzenie rodzica, babci, popchnięcie dziecka).
  • Lęk o charakterze fobicznym - najbardziej typowy jest lęk przed brudem, zabrudzeniem się ale i inne.

W przebiegu OCD pojawiają się także natrętne rytualne czynności, które utrudniają normalne funkcjonowanie

  • sprawdzanie natrętne - chory wszystko sprawdzą, np. czy zamknął drzwi, wyłączył gaz, żelazko, nie sprawdzenie przeradza się w natrętny lęk i niepewność.
  • czynności, związane z zachowaniem czystości i porządku - osoba z OCD podejmuje rytualne i powtarzające się czynności, związane z zachowywaniem ładu oraz czystości (związane to może być z lękiem przed brudem, choć nie musi). Objawia się to częstym myciem rąk, twarzy, przebieraniem się (nawet z powodu niewielkiego zabrudzenia), układanie wszystkiego, wymienianie ręczników, itp.
  • zbieranie i gromadzenie różnych rzeczy - osoba z OCD może czuć przymus zbierania i gromadzenia wielu rzeczy, zarówno przydatnych (np. przedmioty codziennego użytki) jak i zupełnie niepraktycznych.
  • nawracajcie złożone czynności, zmierzające do zmniejszenia lęku: rytuały natrętne  - obejmują wszelkie zachowania, mające na celu zredukowanie lęku osoby chorej, np. okrążanie samochodu przed wejściem do niego, zamykanie i otwieranie drzwi kilka razy przed przekroczeniem ich, zapalanie światła tylko jedną ręką.

Zaburzenia osobowości obsesyjno-kompulsywne mogą współistnieć z innymi objawami lub zaburzeniami, w tym z depresją, tikami nerwowymi, napadami lęku panicznego czy fobiami.

Dziwna koleżanka - historia Jagody, lat 31
"Gdy zaczęłam pracować w firmie transportowej, przeczuwałam, że większość moich współpracowników będzie płci męskiej… praca w sekretariacie nie była szczytem moich marzeń ale jedynie stopniem w karierze. Z Anią poznałam się już pierwszego dnia, pracowała przy biurku obok. Wydała mi się miłą, spokojną osobą. Po pewnym czasie jednak zauważyłam, że czasami Ania zachowuje się… wyjątkowo dziwacznie! Zawsze, gdy wychodziła z pokoju okręcała się wokół własnej osi przy drzwiach. Zanim wlała wodę do kubka, dotykała palcem jego dna, gdy tylko lekko się pobrudziła, od razu biegła myć ręce… Jej nietypowe zachowania czasem mnie śmieszyły, czasem denerwowały… Po pewnym czasie miała miejsce impreza integracyjna. Wypiliśmy trochę wina i odważyłam się zapytać chłopaków, co jest z Anią nie tak.
- Ona się leczy od wielu lat na nerwicę - wyznał kolega z działu logistycznego - Ma jakieś natręctwa czy coś…
W domu poszukałam na ten temat informacji w Internecie. Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne… zwane również nerwicą natręctw. Moja koleżanka jest chora psychicznie? Przyznam, że niezbyt mi się to spodobało ale odważyłam się porozmawiać o tym z Anią. Opowiedziała, że OCD zdiagnozowali u niej na studiach, leczy się psychiatrycznie i psychologicznie, bierze leki, chodzi na terapię. Pozbyła się dzięki temu natrętnych myśli, że ktoś ją śledzi, prześladuje. Polubiłyśmy się, można powiedzieć, że zostałyśmy przyjaciółkami. Ja, Ania i jej dziwne natręctwa”.

Skutki nerwicy natręctw

Konsekwencji zaburzenia obsesyjno-kompulsywnego nie jest trudno przeoczyć. Mogą one dotyczyć zdrowia fizycznego, na przykład zmiana wyglądu skóry rąk po wielokrotnym ich myciu na skutek kompulsji (natrętne rytuały). Ponadto, pojawiają się zmiany w zachowaniu osoby chorej: drażliwość oraz uczucie niepokoju, zwłaszcza, gdy nie powtórzy rytuału lub nie ulegnie natrętnej myśli. Pogarsza się jej koncentracja oraz wydajność pracy. OCD wpływa negatywnie na pamięć oraz tempo wykonywania zadań: np. wykonywanie rytuałów zanim przystąpi do wypełniania obowiązków.

Diagnozowanie OCD

Zauważanie pierwszych objawów OCD u bliskiej osoby nie jest trudne. Zwykle już na początku zauważymy zmiany w zachowaniu, występowanie rytuałów, bliska osoba może wspominać nam również o obsesjach. Nie należy tego lekceważyć, zwłaszcza w przypadku czynności, mogących zagrażać zdrowiu. Diagnozę stawia lekarz psychiatra po wykonaniu wywiadu z osobą chora oraz zleceniu najpotrzebniejszych badań, zwykle morfologii w celu zróżnicowania OCD z innymi chorobami. W wielu przepadkach decyduje się na zasięgnięcie opinii psychologa lub neurologa. Co ciekawe, pierwsze objawy pojawiają się zwykle około 10-12 roku życia, większość przypadków OCD diagnozuje się, nim pacjent osiągnie pełnoletność.

Zaburzenie obsesyjno-kompusywne u dzieci

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne diagnozować można już u małych dzieci. U maluchów również mają postać natrętnych myśli oraz zachowań rytualnych - u młodych pacjentów są o tyle trudne do zdiagnozowania, że praktycznie każde dziecko ma jakieś własne rytuały i sposoby wykonywania pewnych czynności. Wskazana jest zatem wnikliwa obserwacja dziecka, przeprowadzenie wywiadu z rodzicem oraz kilku spotkań z dzieckiem.

Czy to już nerwica  natręctw? Test

Nadal nie masz pewności, czy Twoje zachowania lub bliskiej Ci osoby nie są OCD? Odpowiedz na pytania i dowiedz się, czy masz powody do niepokoju?

  1. Bardzo często myje ręce, nawet jeśli nie są bardzo brudne.
  2. Nie lubię brudu, wręcz brzydzę się nim, boję się czymś zarazić.
  3. Czasami czuję potrzebę powtórzenia danej czynności kilka razy, nim ją zakończę.
  4. Miewam potrzebę dotykania jakiś przedmiotów lub ludzi w nieokreślonym celu.
  5. Źle się czuję, gdy nie zrobię czegoś w odpowiedni sposób, według określonego porządku.
  6. Czasami mam poczucie, że może mnie spotkać coś złego.
  7. Czasami obawiam się, że czegoś nie zrobiłam/em, np. nie zamknęłam/ąłem drzwi do domu, nie wyłączyłam/em gazu itp. i źle mi, jeśli tego nie sprawdzę.
  8. Czasem mam ochotę zrobienia czegoś, czego nie wypada, np. śmiać się w kościele podczas mszy.

Większość odpowiedzi twierdzących może sugerować pewną tendencję do występowania natrętnych myśli i rytualnych zachowań. Warto bliżej im się przyjrzeć i w razie potrzeby zasięgnąć opinii specjalisty.

Jak leczyć zaburzenie obsesyjno-kompulsywne?

Leczenie OCD jest bardzo złożone ale i długotrwałe. Podstawą jest psychoterapia, zarówno indywidualna, jak i grupowa. Zwykle jest to terapia w nurcie poznawczo-behawioralnym, oparta na zmianie negatywnych myśli i zachowań. W niektórych przypadkach konieczne jest wdrożenie farmakoterapii, głównie stosowanie leków antydepresyjnych.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne - fakty i mity

Zaburzenie to pod nazwą nerwicy natręctw znane jest nam od dawna. Nie wszystkie jednak informacje, jakie posiadamy na jego temat są prawdziwe. Poniżej kilka faktów i mitów na temat OCD.

Każdy rytuał jaki mamy, powinien niepokoić - MIT
Każdy z nas ma jakieś rytuały, na przykład związane z chodzeniem spać, ubieraniem się czy przygotowywaniem posiłku. Spokojnie, to zupełnie naturalne i nie jest powodem do niepokoju. Zastanowić nas powinny rytuały, które wykonujemy, by poczuć się lepiej i czujemy nieprzyjemne napięcie, jeśli tego nie wykonamy.

Perfekcjoniści i pedanci mogą mieć nerwicę natręctw - PRAWDA
Jak wspomniano wcześniej, skłonność do perfekcjonizmu i nadmierna obowiązkowość może przyczynić się do OCD. Nie oznacza to oczywiście, że bycie osobą sumienną jest złe, w skrajnych przypadkach jednak może doprowadzić do zaburzenia.

Natrętne myśli mogą dotyczyć zabicia siebie lub kogoś - MIT
Spokojnie, to bardzo rzadkie przypadki, by obsesje oscylowały w tematyce naszej lub czyjejś śmierci. Podobne myśli mogą pojawić się w przebiegu schizofrenii paranoidalnej, a to zupełnie inne zaburzenie. Obsesje w przebiegu OCD zwykle są związane z czynnościami prozaicznymi, np. zamknięciem drzwi czy zakręceniem kranu.

Z nerwicy natręctw można się całkiem wyleczyć - PRAWDA
Owszem, przy regularnej terapii około 25% pacjentów może liczyć na ustanie objawów lub czasową remisję schorzenia. U około 75% chorych widoczna jest znaczna poprawa w funkcjonowaniu ale niezbędne jest regularne prowadzenie terapii. Zarówno jako osoba chora, jak i bliska chorej możemy, a nawet powinniśmy wspierać leczenie specjalistyczne. Po pierwsze, należy przykładać wagę do zachowania zdrowia psychicznego, w tym unikania stresów oraz drastycznych zmian w życiu, w tym mogących powodować napięcie i lęk. Niezmiernie ważna jest umiejętność radzenia sobie ze stresem.

Autor: Monika Muzolf, psycholog

Ocena: 5.0